24/04/2026
“Aksuum keessatti masjiidni yoo ijaarame Makkaa keessatti bataskaana ijaarra.”
📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶📶
keessatti masjiida akka ijaaramu yoo gaafatamu, “Aksuum keessatti masjiidni yoo ijaarame Makkaan keessatti bataskaana ni ijaarra” haldureen jedhu yeroo dhihaatu jedhutu dhaga'ama.
Ilaalchi kun Aksuumiin Makkaan wal bira qabuun walfakkeenya sobaa uumuu qofa osoo hin taane, eenyummaa Tigrummaa fi Itiyoophiyummaa Muslimoota Aksum haaluun bakka bu’oota mootummaa Sa’udii Arabiyaa taasise farraja.
Dhimmicha akka gaaffii mirgaa lammiilee fi mootummaa gidduu jirutti dhiyeessu irra, bakka bu’aan Itoophiyaa falmii dippilomaatii Sa’udii “Aksuum keessatti masjiida ijaaruu yoo barbaaddan, lammiilee Sa’uudiitiifis bataskaana ijaarra” jedhu dhiheessa. Falmiin kun balaa armaan gadii qaba:
1. Eenyummaa fi lammummaa mulquu: Lammiilee akka ergamtoota biyya alaatti ilaala, miira eenyummaa sabaa fi walitti hidhamiinsa hawaasummaa isaanii laaffisa.
2. Mirga akka haal dureetti i'laaluu: Mirga heera mootummaatiin kenname akka "haaloo ba'uu fi ajandaa haal duree" ta'etti fayyadamuuf yaaluun mana kiristaanaa Makkaa dhabamuu isaatiif haaloo ba'annaa fi haal duree godhanii dhiyeessuu.
3. Moggaattti dhiibuu seera qabeessa gochuu: Gaaffii mirgaa akka ergama addaatti agarsiisuudhaan akka "ittisa biyyaa haqaatti" dhiheessuuf yaaluu.
4. Eenyummaa seenaa haaluu: Hawaasa Musliimaa akka nama haaraatti fakkeessuun gahee seenaa biyyattiin keessatti jaarraa hedduuf qabu ture haaluu.
5. Waliigaltee waliin jireenyaa haaluu: Duudhaalee haqaa fi lafa haqaa dagachuudhaan biyya akka gama tokkootti dhiyeessuun tokkummaa ni miidha.
6. Dhimmicha waldhabdee addunyaa taasisuu: Mirgoota lammiilee biyya keessaa gara waldhabdee ji’oopoolitikaatti jijjiiruun abbaa biyyummaa biyyattii balaadhaaf saaxiluu.
7. Sirna sekulaarii heera mootummaa diiguu: Qajeelfama amantii fi mootummaa addaan baasuu cabsuun, murtoo mootummaa haaloo amantaa irratti hundaa’e kennuudhaan sirnicha ni diiga.
8. Lammummaa sadarkaa lammaffaa mirkaneessuu: Hawaasni Musliimaa mirga akka hin qabnee fi yeroo hunda marii fi hayyamaan jiraachuu akka qabutti dhiyeessuun walqixxummaa lammiilee sadarkaa xiinsammuutiin ni miidha.
9. Ol’aantummaa iddoo (spatial hegemony) kabachiisuu: Aksum akka qabeenya dhuunfaa eenyummaa tokkootti agarsiisuun, haala walfakkaataan naannoo birootti akka babal’atu fi biyyattiin gandatti akka qoodamuuf balbala bana.