17/09/2026
“သား… စီးပွားရေးကောင်းတဲ့အချိန်မှာ ပိုက်ဆံရှာတတ်တာကို သိပ်ဂုဏ်မယူနဲ့။
စီးပွားရေးမကောင်းတဲ့အချိန်မှာ
မသေဘဲ ကျန်ခဲ့တာကမှ ပညာပဲ။”
တရုတ်အဖေကြီးက သားကို ပြောလိုက်တယ်။
သားက မေးတယ်။
“အခုလို စီးပွားရေးမကောင်း၊
ပစ္စည်းသွင်းရခက်၊
တရားမဝင်ကုန်သွယ်မှုတွေ များလာတဲ့အချိန်မှာ
လုပ်ငန်းရှင်က ဘာလုပ်ရမလဲ အဖေ။”
အဖေက ခဏငြိမ်သွားတယ်။
ပြီးမှ ပြောတယ်။
“သား…
မင်းအဘိုးအဘွားခေတ်ကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်။
သူတို့ တရုတ်ပြည်ကနေ မြန်မာပြည်ကို ရောက်လာတုန်းက
ဘာတွေပါလာမယ်ထင်လဲ။
စက်ရုံကြီး မပါဘူး။
မြေတွေ မပါဘူး။
အရင်းအနှီးအများကြီး မပါဘူး။
ပါလာတာက—
အလုပ်လုပ်နိုင်တဲ့ လက်၊
ကုန်ကူးတတ်တဲ့ ဦးနှောက်၊
မိသားစုကွန်ရက်၊
ပြန်စနိုင်တဲ့ စိတ်ဓာတ်။
ရှိတာလေးနဲ့ စတယ်။
ဆိုင်သေးသေးလေးလုပ်တယ်။
ရောင်းတယ်။
စုတယ်။
ပြန်ရင်းနှီးတယ်။
နည်းနည်းကြီးလာတယ်။
ဘဝတစ်ခု ပြန်တည်ဆောက်တယ်။
ဒါပေမယ့် သား…
ခေတ်က သူတို့အတွက် အမြဲကောင်းနေခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။
မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးသမိုင်းမှာ
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းအများအပြား ပြည်သူပိုင်သိမ်းခံရတဲ့ကာလ ရှိခဲ့တယ်။
မနေ့က ကိုယ်ပိုင်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ လုပ်ငန်းက
နောက်နေ့ ကိုယ်ပိုင်မဟုတ်တော့ဘူး။
နှစ်ပေါင်းများစွာ စုထားတာ
တစ်ခဏအတွင်း ပြောင်းသွားနိုင်တယ်။
အဲ့ဒီအချိန်မှာ အဘိုးက သိလာတယ်။
**သား…
ပိုင်ဆိုင်မှုကို ဆုံးရှုံးနိုင်တယ်။
ပညာကို သိမ်းယူဖို့ ခက်တယ်။**
ဆိုင်ကို ယူလို့ရတယ်။
ကုန်ပစ္စည်းကို ယူလို့ရတယ်။
အဆောက်အအုံကို ယူလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့်—
ဖောက်သည်နားလည်တဲ့ပညာ၊
ကုန်ရှာတတ်တဲ့ပညာ၊
ဈေးတွက်တတ်တဲ့ပညာ၊
လူနဲ့ဆက်ဆံတတ်တဲ့ပညာ၊
အစကနေ ပြန်တည်ဆောက်တတ်တဲ့ပညာကို
ဘယ်သူမှ လွယ်လွယ်ယူလို့မရဘူး။
ဒါကြောင့် သူတို့ ဘာလုပ်လဲ။
ပြန်စတယ်။
အဲ့ဒါပဲ။”
သားက မေးတယ်။
“အကုန်ဆုံးရှုံးပြီး ပြန်စရတာ မကြောက်ဘူးလား အဖေ။”
အဖေက ရယ်တယ်။
“ကြောက်တာပေါ့သား။
ဒါပေမယ့် စီးပွားရေးသမားရဲ့ အားသာချက်က
ဘာမှမဖြစ်ဘူးလို့ ယုံနေတာ မဟုတ်ဘူး။
ဘာဖြစ်ဖြစ် ပြန်စနိုင်အောင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို တည်ဆောက်ထားတာ။
ဒါကြောင့် အဖေ သားကို
ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုတည်း စုခိုင်းမှာ မဟုတ်ဘူး။
Capability (လုပ်နိုင်စွမ်း) စုခိုင်းမယ်။
အခြေအနေပြောင်းရင်
ပစ္စည်းပြောင်းရမယ်။
လမ်းကြောင်းပြောင်းရင်
Supplier ပြောင်းရမယ်။
Customer ဝယ်အားကျရင်
Offer ပြောင်းရမယ်။
သွင်းကုန်ခက်ရင်
ပြည်တွင်းမှာ ထုတ်လို့ရမလား စဉ်းစားရမယ်။
Business Model (လုပ်ငန်းပုံစံ) အဟောင်း အလုပ်မဖြစ်ရင်
အသစ်ပြန်တည်ဆောက်ရမယ်။
ဒါကို Adaptability — အခြေအနေအလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း လို့ခေါ်တယ်။”
သားက မေးတယ်။
“ဒါပေမယ့် အခုလို တရားမဝင်လမ်းကြောင်းတွေ များလာတဲ့အချိန်မှာ
သူများလုပ်သလို လိုက်လုပ်မှ ယှဉ်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလား အဖေ။”
အဖေက ခေါင်းခါတယ်။
“သား…
သူများ Risk ယူတာမြင်ပြီး
ကိုယ်နားမလည်တဲ့ Risk ကို မယူနဲ့။
အမြတ်ကိုပဲ မကြည့်နဲ့။
ပစ္စည်းပျောက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
ငွေပျောက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
လမ်းကြောင်းပိတ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
ဥပဒေပြဿနာတက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
လုပ်ငန်းနာမည်ပျက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
တစ်ခါရတဲ့အမြတ်အတွက်
တစ်သက်တည်ဆောက်ထားတဲ့ လုပ်ငန်းကို မလောင်းနဲ့။
မသေချာတဲ့ခေတ်မှာ
အမြတ်အများဆုံးရှာတာထက်
ရှင်သန်နိုင်စွမ်းကို အရင်တည်ဆောက်။”
သားက မေးတယ်။
“ဘယ်လိုတည်ဆောက်ရမလဲ အဖေ။”
“ပထမဆုံး Cash (ငွေသား) ကို ကာကွယ်။
စီးပွားရေးကောင်းတဲ့အချိန်မှာ
လူတိုင်း Growth ကို ပြောတယ်။
စီးပွားရေးမကောင်းတဲ့အချိန်မှာတော့
Cash က အသက်ပဲ။
မလိုအပ်တဲ့ Fixed Cost (ပုံသေကုန်ကျစရိတ်) မတင်နဲ့။
Debt (အကြွေး) ကို သတိထား။
Inventory (ကုန်လက်ကျန်) ကို
ပစ္စည်းပုံကြီးမြင်ပြီး မပျော်နဲ့။
မရောင်းရတဲ့ပစ္စည်းက
ဂိုဒေါင်ထဲမှာ ပိတ်နေတဲ့ Cash ပဲ။
ဒုတိယ—
တစ်လမ်းတည်းကို မမှီနဲ့။
Supplier တစ်ယောက်တည်း။
Customer တစ်ယောက်တည်း။
Product တစ်မျိုးတည်း။
ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်း။
ဒါတွေက ခေတ်ကောင်းတုန်း အဆင်ပြေနိုင်တယ်။
ခေတ်ဆိုးလာရင် အန္တရာယ်ဖြစ်လာတယ်။
တတိယ—
ကိုယ်မထိန်းချုပ်နိုင်တာနဲ့
ကိုယ်ထိန်းချုပ်နိုင်တာကို ခွဲ။
နိုင်ငံရေးကို သားမထိန်းချုပ်နိုင်ဘူး။
ငွေလဲနှုန်းကို သားမထိန်းချုပ်နိုင်ဘူး။
ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကိုလည်း
သားတစ်ယောက်တည်း မထိန်းချုပ်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
ကုန်ကျစရိတ်၊
Cash၊
Product Mix၊
Supplier Mix၊
Customer Selection၊
Business Model၊
System၊
ဒါတွေကိုတော့ ပြောင်းလို့ရတယ်။
ကိုယ်မပြောင်းနိုင်တာကို ထိုင်ဆဲမနေနဲ့။
ကိုယ်ပြောင်းနိုင်တာကို မြန်မြန်ပြောင်း။”
သားက မေးတယ်။
“ဒါဆို ခေတ်ဆိုးတာက အခွင့်အလမ်းမရှိတော့ဘူးလား အဖေ။”
အဖေက ပြုံးတယ်။
“သား…
အဘိုးတို့ တရုတ်ပြည်ကနေ ထွက်လာတဲ့အချိန်က
အခွင့်အလမ်းအပြည့်နဲ့ ထွက်လာခဲ့တာ မဟုတ်ဘူး။
ပြဿနာနဲ့ ထွက်လာခဲ့တာ။
ဒါပေမယ့် နေရာအသစ်မှာ
ပြဿနာအသစ်တွေကို ဖြေရှင်းရင်း
အခွင့်အလမ်းကို ဖန်တီးခဲ့တာ။
ခေတ်ဆိုးလာရင် လူတွေရဲ့ပြဿနာ ပိုများလာတယ်။
ပစ္စည်းမရဘူး။
ဈေးကြီးတယ်။
ဝန်ဆောင်မှုမကောင်းဘူး။
ပေးချေမှုခက်တယ်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးခက်တယ်။
ပြည်တွင်းအစားထိုးပစ္စည်း လိုလာတယ်။
သားက ဒီအခက်အခဲတွေထဲက
တစ်ခုခုကို တရားဝင်၊ ပိုကောင်း၊ ပိုစိတ်ချရတဲ့နည်းနဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်ရင်—
အဲ့ဒါ Business Opportunity ပဲ။
**ပြဿနာများလာတာနဲ့
အခွင့်အလမ်းပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။
အခွင့်အလမ်းရှိတဲ့နေရာ ပြောင်းသွားတာ။**”
သားက ငြိမ်ပြီး နားထောင်နေတယ်။
အဖေက နောက်ဆုံး ပြောလိုက်တယ်။
“တရုတ်စကားတစ်ခွန်း မှတ်ထားသား။
穷则变，变则通，通则久
Qióng zé biàn, biàn zé tōng, tōng zé jiǔ.
အခြေအနေက အဆုံးထိခက်လာရင် ပြောင်းရတယ်။
ပြောင်းနိုင်ရင် လမ်းပေါ်လာတယ်။
လမ်းပေါ်လာရင် ရေရှည်တည်နိုင်တယ်။
အဘိုးတို့ခေတ်မှာ
နိုင်ငံပြောင်းပြီး ပြန်စခဲ့ရတယ်။
နောက်ခေတ်မှာ
ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ ဆုံးရှုံးပြီး ပြန်စခဲ့ရတယ်။
ဒီနေ့ သားတို့ခေတ်မှာလည်း
ကစားပွဲရဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ ထပ်ပြောင်းနေတယ်။
ခေတ်တိုင်းမှာ ပြဿနာမတူဘူး။
ဒါပေမယ့် မပြောင်းတဲ့အရာတစ်ခုရှိတယ်။
**ရှင်သန်တဲ့လုပ်ငန်းက
အကြီးဆုံးလုပ်ငန်း မဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေပြောင်းတိုင်း
ကိုယ့် Strategy (မဟာဗျူဟာ)၊
Business Model (လုပ်ငန်းပုံစံ) နဲ့
System (လုပ်ငန်းစနစ်) ကို
ပြန်တည်ဆောက်နိုင်တဲ့လုပ်ငန်းပဲ။**
ဒါကြောင့် သား…
ခေတ်ဆိုးလာလို့ မကြောက်နဲ့။
ခေတ်ပြောင်းသွားတာကို မသိဘဲ
အရင်အထာနဲ့ ဆက်လုပ်နေမိမှာကိုပဲ ကြောက်။”
Akyanpay
ကိုယ်မပါဘဲလည်ပတ်တဲ့ လုပ်ငန်းတွေ တည်ဆောက်ပါ။
