10/06/2026
جھنگ دھرتی دا سرمایہ — مہر الطاف حسین بھروآنہ
ساندل بار دی پگ تے وار نامنظور!
پنجاب دی زرخیز دھرتی ہمیشہ اوہناں لوکاں نوں جنم دیندی رہی اے جنہاں دے لفظ مٹی دی خوشبو، محبت دی حرارت تے تہذیب دی سچائی اپنے اندر سموئی ہوندی اے۔
سرزمینِ جھنگ ہمیشہ علم، محبت، روایت تے مزاحمت دی دھرتی رہی اے۔ اسی دھرتی نے بے شمار ایہو جہے اہلِ قلم پیدا کیتے جنہاں نے اپنے لفظاں نال لوکاں دے دلاں وچ تھاں بنائی۔ انہاں معتبر ناواں وچ اک خوبصورت ناں مہر الطاف حسین بھروآنہ دا اے، جو پنجابی شاعری خصوصاً دوہڑا نگاری وچ اپنی منفرد پچھان رکھدے نیں۔
"بس رب الطاف چا بھرم بنایا اے اساں کدے کوئی غالب میر ہائیں"
اوہناں دی شاعری پنجاب دے کھیتاں دی مہک، دیہات دی سادگی، محبت دے جذبے تے انسان دوستی دے احساس نال بھرپور اے۔ اوہ لفظاں نوں صرف جوڑدے نئیں بلکہ احساساں نوں آواز دیندے نیں۔
بھاویں رب سائیں جھونڑ کے لد چھڈیا اے ساڈے مڑ وی نرم مزاج ہن
اساں سکھیا اے ادب بزرگاں توں ساڈے مرشد ریاض تے تاج ہن
الطاف ادب دی نگری دے اِتھے ہور بڑے مہاراج ہن
پر اجنڑ تے ملکھ دے ذہناں تے ساڈی سوچ نفیس دے راج ہن
مہر الطاف حسین بھروآنہ نے دوہڑے تے عوامی طرزِ سخن وچ اپنی وکھری پچھان قائم کیتی۔ اوہناں دے اشعار وچ دیہی زندگی دی سادگی، محبت دی لطافت، روایت نال جُڑت تے دھرتی پنجاب دی روح بولدی محسوس ہوندی اے۔
کسے بخت ہڈھایا رج رج کے کسے بھوگی تنگ گُزران اے
کوئی لڑ پیا نال نصیباں دے کسے کر لئی بھُکھ پروان اے
کئی محنت نال قبیلے دی الطاف ودھا گئے شان اے
کئی آسرا لئے کے شجرے دا بنڑے مفت اچ رانی خان اے
اوہ ورھیاں توں پنجابی زبان و ادب دی خدمت وچ مصروف نیں۔ اوہناں دی شاعری وچ لفظاں دی مٹھاس، احساس دی گہرائی تے فکری وقار نمایاں اے۔ یہی وجہ اے کہ پنجابی ادب نال محبت کرن والے حلقے اوہناں نوں عزت و احترام دی نگاہ نال ویکھدے نیں۔
اوہناں دا مشہور زمانہ زبان زد عام دوہڑا:
کردار دی فصل دا کنڑ گھٹیا گیئیاں بھر بختاں دیاں سٹیاں
جنہاں بوڑیا ناں پیو دادے دا میرے سامنے نسلاں پِھٹیاں
کئی لیکھ دی پیہہ اچ رگڑے گئے کئی جانڑ کے کڈھ گئے چِٹیاں
الطاف ہے رش بے لوڑیاں دا بندے کم دے کھا گئیاں مِٹیاں
مہر الطاف حسین بھروآنہ اوہناں شعرا وچوں نیں جنہاں نے پنجابی زبان دی اصل روح نوں زندہ رکھن وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہناں دے دوہڑے صرف اشعار نئیں بلکہ پنجاب دے جذبات، روایات تے عوامی شعور دی خوبصورت ترجمانی نیں۔
الطاف ہئی دھرتی ماں ورگی کئی ماں وی ویچ کے کھا گئے
جیہڑی جاہ تے سَتھ ہائی بابے دی اوہ تھاں وی ویچ کے کھا گئے
ہک رُکھ ہائی زینت ویہڑے دی اوہدی چھاں وی ویچ کے کھا گئے
رجے مڑ وی نہیں پیو دادے دا بھاویں ناں وی ویچ کے کھا گئے
ضلع جھنگ دی ادبی فضا وچ اوہناں دا ناں اک معتبر حوالہ سمجھیا جاندا اے۔ نوجوان شعرا اوہناں نوں اپنا استاد مندے نیں تے مہر صاحب وی جواناں دے پنجابی سخن نال لگاؤ نوں خوب سراہندے نیں۔
پچھلے دِنیں اک مشاعرے دے دوران اپنے چہیتے نوجوان شاعر عمار خالد بھٹہ نوں مخاطب کردے ہوئے فی البدیہہ بولے:
ساڈی ڈھل گئی عمر تاں شینہہ بنڑیا ایں میری جُوہ دیا نویاں سائیاں
میری دِیگر نال دوپہر تیرے ودے کردن بے تکیائیاں
توں قدر الطاف دا کی جانڑیں تیرے ہوئیاں مگر خدائیاں
سانوں جیندیاں گینڑ اچ رکھیا کر پچھے یار کرِیں دل آیاں
مہر الطاف حسین بھروآنہ پنجابی ادب دا اوہ درخشاں استعارہ نیں جنہاں دی شاعری وچ دھرتی دی مہک، محبت دی لطافت تے فکر دی گہرائی یکجا ہو کے دلاں نوں منور کردی اے۔
پر اج ساندل بار دی ادبی غیرت دا مقدمہ کھڑا ہو گیا اے!
جدوں مہر الطاف بھروآنہ دا تاریخی اعلان گونجیا:
"توں ہک ادھ شہر دا شاہ ہوسیں، میں ساندل بار دا سائیں آں"
تاں اس دے جواب وچ میثم کھوکھر نے استاد دی "سائیں" والی شان نوں للکاریا تے طنز دے تیر چلائے۔
مگر سُن لو!
مہر صاحب نے 40 سال تیکر وسیب دا دکھ اپنے لفظاں وچ ڈھوئیا۔ دوہڑے نوں سرد حویلیاں چوں کڈھ کے کسان دی تپدی جُھگی تیکر پہنچایا۔ اس لئی اوہناں دا "سائیں" اکھوانا غرور نئیں... ایہہ ایس مٹی دا قرض اے جو اوہناں چکایا اے۔
"شاہ" دے تخت روز بدلدے نیں...
پر "سائیں" دی سانجھ نسلاں تیکر زندہ رہندی اے۔
تے "سائیں" ایویں نئیں بن دے... اس دے لئی ساری عمر انگاراں تے ٹرنا پَیندا اے۔
ایہہ ساندل بار دی غیرت دا مقدمہ اے!
ایہنوں ساندل بار دے واسی تے سیال قبیلہ کدے برداشت نئیں کرن گے۔
اس پگ دی توہین تے ایہہ وسیب کدے خاموش نئیں روے گا۔
منجانب Sandal Bar Baithak وادی سون نوشہرہ
Saif Jaffrey
