Nàng Ủa Vn

23/09/2026

GIỚI THIỆU TRUYỆN THƠ HIÊN HOM

"Hiên Hom" là tập truyện thơ kể về mối tình bi thảm của đôi trai gái người Thái vùng Tông Lạnh - Thuận Châu - Sơn La. Chàng tên là Cầm Đôi, nàng tên là Hiên Hom.

Hiên Hom là người con gái đẹp người, đẹp nết. Bao nhiêu chàng trai khắp vùng đem lòng yêu mến, muốn kết duyên cùng nàng, nhưng vẫn chưa có ai lọt vào mắt xanh của nàng. Rồi một buổi tối trên hạn khuống, nàng đã gặp Cầm Đôi. Thế là mối tình giữa nàng và chàng đã nảy nở. Họ yêu nhau tha thiết, đắm say ròng rã 6 năm liền, nhưng gia đình hai bên không hề biết. Cuối cùng việc gì phải đến đã đến, nàng đã mang thai với chàng. Nghe theo lời khuyên của người yêu, nàng đã đến thú thực cùng với cha mẹ và được cha mẹ thương cảm cho sự việc đã rồi. Cầm Đôi cũng đến xin cha mẹ để được cưới Hiên Hom làm vợ, nhưng chàng đã bị cha mẹ và họ hàng phản đối quyết liệt. Bất lực trước sự ngăn cấm của gia đình, chàng quyết định bỏ nhà đi "quang cún" (đi lang thang), hẹn với Hiên Hom sau ba năm, khi cha mẹ hết giận sẽ trở về cưới nàng.

Chàng đã đi hết bản này qua mường khác, qua Mường Kim đến Mường Than, qua Mường So đến Mường Là... Chàng đã gặp nhiều cô gái Thái, gái Lào, gái Lự..., cô nào cũng xinh đẹp, cũng khôn khéo và cũng mến yêu chàng. Nhưng trong lòng chàng chỉ có mỗi Hiên Hom.

Sáu tháng qua đi, không thấy tin tức gì về chàng, Hiên Hom khóc than, tuyệt vọng và thắt cổ tự tử. Gia đình và dân bản đến làm ma cho nàng nhưng một việc kỳ lạ đã xảy ra. Khi định đưa thi hài nàng đi chôn cất thì thi hài dính chặt vào đệm, khi nhấc cả đệm thì đệm lại dính chặt xuống sàn, nhấc cả sàn thì lại dính chặt xuống nhà... không thể mang đi được. Cuối cùng cả bản phải bỏ đi ở nơi khác...

Đang trên đường, Cầm Đôi bỗng thấy nhiều điềm gở, chàng đã đã quyết định quay về. Khi qua bản của Hiên Hom, chàng vẫn thấy cảnh vật như xưa, vẫn thấy nàng ra chào và hẹn chàng đến chơi. Về đến nhà, cha mẹ chàng nói Hiên Hom đã chết, chàng vẫn không tin và ngay tối hôm đó chàng đã đến gặp Hiên Hom. Hai người nói chuyện vui vẻ như xưa, nhưng về khuya chàng bỗng nghe tiếng "ròi bọ cắn xương". Chàng chợt nghĩ hay Hiên Hom đã chết thật, đây chỉ là ma. Chàng sợ quá, tìm cách chạy chốn. Chàng xin đi tiểu nhưng Hiên Hom đã lấy dây buộc vào cổ tay chàng để khỏi chạy mất. Ra ngoài chàng vớ được quả bầu đựng nước, chàng tháo dây buộc vào quả bầu và dốc nghiêng cho nước chảy như người đang tiểu rồi chạy mất. Chờ mãi không thấy Cầm Đôi quay vào, Hiên Hom kéo dây chỉ thấy quả bầu nước. Biết chàng chạy chốn, Hiên Hom chạy đuổi theo. Cầm Đôi vội chạy vào rừng cây "nát" (một loại cây ma sợ) để chốn tránh. Hiên Hom không vào rừng cây "nát" được, chỉ đi vòng quanh. Đến trời sáng thì Hiên Hom phải quay về, lúc đó Cầm Đôi mới về nhà được...

Đến mùa ban nở, các cô gái trong bản rủ Cầm Đôi đi hái hoa. Hiên Hom thấy Cầm Đôi đang trên cành ban liền bay tới, mọi người chạy tán loạn. Cầm Đôi vội cởi chiếc áo chùm lên một cành ban rồi nhảy xuống và chạy chốn. Hiên Hom ôm choàng lấy cành ban chùm áo. Biết không phải chàng, Hiên Hom vội tìm và đuổi theo. Chàng chạy vào rừng và nhìn thấy một hốc cây liền chui vào đó. Một con cáo trong hốc cây bỗng nhảy ra. Hiên Hom tưởng Cầm Đôi vội ôm chầm lấy và hôn hít, khi bị cáo cào mặt mới biết là không phải chàng. Cầm Đôi lúc đó đã cao chạy xa bay. Về đến nhà, Cầm Đôi không dám bước ra khỏi nhà nữa.

Nhưng rồi ở nhà mãi không được, mùa làm ăn đã tới, Cầm Đôi phải đi ra đồng làm việc. Vừa đi làm được một lúc, Hiên Hom lại xuất hiện, may mà chàng còn kịp chạy về đến nhà. Cha mẹ Cầm Đôi đã nghĩ kế để bảo vệ con mình, họ đã lấy quần áo của Cầm Đôi mặc cho hình nộm bằng rơm cắm đầy chông nhọn rồi đem ra dựng ngoài đồng. Hiên Hom tưởng Cầm Đôi nên bay tới và ôm chặt lấy. Những mũi chông nhọn đã đâm vào người, vào mặt Hiên Hom, máu chảy nhuộm đỏ đất, cỏ cây, máu thấm vào áo chàng, quyện vào mùi mồ hôi của chàng. Nàng lại chết một lần nữa, hồn nàng bay lên trời, nhưng vẫn chờ Cầm Đôi để có ngày sum họp.

Cũng từ hôm đó, Cầm Đôi buồn chán tất cả, trong lòng chỉ còn nỗi xót thương cho mối tình của chàng và Hiên Hom. Chàng mệt mỏi, tinh thần sa sút sinh ốm yếu. Cha mẹ chàng mời nhiều thầy cúng giỏi về chữa trị nhưng bệnh không giảm mà càng ngày càng nặng thêm, sau một năm thì chàng chết. Hồn chàng bay lên trời để tìm đến Hiên Hom.

Nguồn: Fb Ca Chung
Ảnh: Thanh Hà Nguyễn
Mẫu ảnh: Lường Thị Tú Quyên, Lường Quốc Bảo

05/09/2026

Mời quý vị cùng đọc.
Thành tích của cháu cũng nhiều nhưng đạo đức của người nghệ sĩ thì cháu nó không có. Sai thì sửa nhưng với cháu nó 1 lời xin lỗi cũng thật khó nói. Đã cho cháu thời gian để nói lời xin lỗi nhưng cháu cố tình im lặng thách thức.
Kể từ giờ phút này không còn là việc của riêng cộng đồng dt Thái nữa.

https://laodong.vn/van-hoa-giai-tri/phuong-my-chi-sai-lam-khi-lay-khan-pieu-lam-ta-vay-dieu-quan-trong-la-sua-sai-1761412.ldo?utm_source=cntt-share&utm_medium=cntt-share-mobile&utm_campaign=cntt

Phương Mỹ Chi

Trong dự án mới, Phương Mỹ Chi dùng chiếc khăn Piêu của dân tộc Thái làm điểm nhấn trên váy khiến nhiều người phản ứng.

04/09/2026

Gửi ca sỹ Phương Mỹ Chi!


Tôi viết những lời này không phải với tư cách của một người xa lạ hay một khán giả khắt khe, mà với tâm thế của một người con dân tộc Thái, và của một người đi trước - bởi cháu chỉ đáng tuổi con tôi mà thôi Phương Mỹ Chi à.
Là một người con sinh ra và lớn lên trong bản mường Thái, mang trong mình dòng máu và niềm tự hào của dân tộc Thái và cũng là một người rất trân quý chiếc khăn Piêu, luôn dành tình yêu tha thiết cho những giá trị văn hóa truyền thống, tôi không khỏi đau lòng và cảm thấy bị tổn thương khi thấy hình ảnh cháu mặc bộ trang phục phản cảm đó.
Cháu có biết không, Khăn Piêu đối với đồng bào dân tộc Thái không đơn thuần là một món phụ kiện trang phục. Đó là biểu tượng của tri thức, là mồ hôi, nước mắt, là tình yêu và niềm tự hào được chắt chiu qua bao thế hệ. Mỗi đường nét, hoa văn trên chiếc khăn đều mang hơi thở thiêng liêng của văn hóa miền Tây Bắc. Chiếc khăn Piêu gắn liền với từng nhịp sống của người Thái chúng tôi; từ bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái cùng với sự tinh tế khi lựa chọn đề tài từ thiên nhiên, từ cỏ cây hóa lá, chim muông để thêu khăn, cho đến những dịp lễ sên bản sên mường, từ tín vật của tình yêu đôi lứa cho đến những lễ cưới hỏi thiêng liêng,…
Đó là linh hồn, là bản sắc cốt lõi mà chúng tôi luôn gìn giữ và nâng niu qua nhiều thế hệ, là tự tôn văn hóa của cả một cộng đồng. Nhìn thấy biểu tượng thiêng liêng ấy bị đặt vào một vị trí phản cảm trên trang phục biểu diễn của cháu, tôi cảm thấy văn hóa của dân tộc mình đang bị cợt nhả và thiếu tôn trọng một cách nghiêm trọng. Tôi thực sự phẫn nộ, bức xúc, và sự bức xúc ấy lan tỏa trong khắp cộng đồng người Thái (không chỉ với riêng nhóm ngành Thái đen) bởi niềm tự hào dân tộc bị tổn thương sâu sắc.
Phương Mỹ Chi à! Sự sáng tạo trong nghệ thuật luôn cần đi đôi với sự hiểu biết và tôn trọng nền tảng văn hóa. Vì vậy, việc biến một vật phẩm mang đậm tính biểu tượng ấy thành chi tiết trang trí ở vùng nhạy cảm trên trang phục biểu diễn thực sự là một sự xúc phạm, gây tổn thương sâu sắc đến cộng đồng người Thái và những ai yêu mến văn hóa dân tộc Thái.
Tôi muốn nhắn gửi đến Phương Mỹ Chi rằng: Là con người, ai cũng có lúc mắc sai lầm, khó tránh khỏi thiếu sót, đặc biệt là khi sáng tạo nghệ thuật. Nhưng giá trị cốt lõi nằm ở chỗ chúng ta biết đối mặt với thực tế và dám nhận lỗi để tiếp tục bước tiếp. Đừng cố tình biện minh cho những sai sót của mình, dù sai sót đó đến từ nhà thiết kế hay từ hội đồng nghệ thuật thì người chịu trách nhiệm cao nhất lúc này vẫn là cháu. Ở lứa tuổi của cháu, việc vấp ngã hay thiếu sót trong nhận thức là điều có thể hiểu được. Đừng chọn cách vô cảm hay im lặng trước sự tổn thương của cả một cộng đồng. Sự vô cảm ấy đôi khi còn đáng sợ và gây đau đớn hơn chính sai lầm ban đầu.
Điều tôi và cộng đồng người Thái mong mỏi lúc này không phải là sự dồn ép, mà là sự thức tỉnh từ chính Phương Mỹ Chi.
Mong rằng cháu sẽ dành thời gian tìm hiểu sâu sắc hơn về giá trị của chiếc khăn Piêu, nhìn nhận lại hành động của mình để hiểu vì sao dư luận và đồng bào dân tộc Thái lại bất bình đến thế. Một lời xin lỗi chân thành, thẳng thắn và nghiêm túc gửi tới cộng đồng dân tộc Thái không chỉ là cách để cháu sửa sai, mà còn là hành động thể hiện sự văn minh, trách nhiệm và tôn trọng đối với những giá trị văn hóa truyền thống của đất nước.
Một lời xin lỗi nghiêm túc, thẳng thắn và tinh thần cầu thị chân thành không làm bớt đi giá trị của một người nghệ sĩ, mà ngược lại, đó là sự trưởng thành, là đạo đức nghề nghiệp và là sự tôn trọng tối thiểu dành cho công chúng cùng nền văn hóa mà cháu đang khai thác. Mong rằng cháu sẽ lắng nghe, biết thấu cảm để học cách tôn trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa một cách trọn vẹn hơn.
Giá trị và sự trưởng thành thực sự của một người nghệ sĩ không chỉ nằm ở chỗ cháu tỏa sáng ra sao trên sân khấu, mà là ở lòng dũng cảm nhìn nhận sai lầm, là cách cháu đối mặt khi làm tổn thương người khác (dù vô tình hay hữu ý). Biết nhận lỗi để sửa sai không làm cháu bé đi, mà sẽ giúp cháu bước tiếp một cách đàng hoàng, tự trọng, văn minh và trọn vẹn đạo đức trên con đường nghệ thuật phía trước.
Tỏa sáng trên sân khấu là TÀI NĂNG, nhưng dũng cảm nhìn nhận sai lầm mới là BẢN LĨNH và ĐẠO ĐỨC của một người nghệ sĩ!
Chúc cháu tinh tấn và trưởng thành hơn sau sự cố này!

Thân ái
Cầm Trang Thơ (Nhóm Giao lưu văn hóa Thái Việt Nam)

03/09/2026

Mời các bạn cùng đọc để hiểu thêm về chiếc Khăn Piêu

Mới đây, hình ảnh Phương Mỹ Chi sử dụng khăn Piêu - biểu tượng văn hóa gắn bó với đời sống của đồng bào Thái trong album

01/09/2026

Bình yên!

30/08/2026

MỘT SỐ TỤC LỆ UỐNG RƯỢU CỦA NGƯỜI THÁI

Theo tục lệ, trong tiệc rượu tiếp khách là "lũng tà" (tức là những người đàn ông họ hàng bên vợ, bên mẹ hay bà nội... của chủ nhà), bao giờ chủ nhà cũng phải mổ gà và có đĩa đầu và chân gà cùng hai chén rượu nhỏ sát nhau gọi là “lảu nóng” đặt trước chỗ “lung ta” ngồi (Nếu không kịp mổ gà thì có thẻ thay đĩa đầu, chân gà bằng hai qur trứng gà luộc; khi khách từ xa tới, nhiều nơi vẫn có đôi "lảu nóng" đặt vào chỗ khách ngồi). Khi chủ và khách nâng chén đầu, trước khi uống bao giờ cũng rót vào chén "lảu nóng" vài giọt và rót xuống khe sàn chút rượu từ chén của mình để cho những linh hồn những người quá cố của chủ nhà và những linh hồn đi theo khách cùng chung hưởng. Rồi chủ và khách cùng uống chén rượu đầu tiên. Sau đó rót tiếp chén thứ hai và uống luôn. Người Thái thường uống đợt đầu là hai chén liên tục, gọi là một "pãy", sau đó mới nhấm nháp thức ăn. Thỉnh thoảng ngưởi chủ rượu lại mời uống thêm một "pãy" nữa. Sau một số "pãy", nếu trong mâm có "lũng tà" thì sẽ làm thủ tục "pành pãn khảu" (sửa mâm) bằng cách: tất cả những người là "lung ta", một người đại diện cho "ải nọng" (anh em của chủ nhà) và một người đại diện cho "nhĩnh xao" (họ hàng bên em rể, con rể, cháu rể của chủ nhà) sẽ cùng uống hai chén rượu (hai chén đặt sát nhau, rót đầy vừa phải). Đại diện chủ nhà sẽ mời với những lời lẽ theo đúng quy định, sau đó đại diện "lũng tà" sẽ đáp lời bằng những câu cám ơn và lời chúc tụng tốt đẹp, rồi đại diện "nhĩnh xào" cũng đáp lời bằng câu ngắn gọn. Người Thái quan niệm lời chúc của "lũng tà" là rất thiêng, chúc sao được vậy, nếu "lũng tà" mà trách mắng thì gia đình sẽ lụi bại. Vì vậy uống rượu "pành pãn khảu" là ý muốn xin lời chúc tốt đẹp của "lung ta". Khi các thành phần trên uống xong hai chén rượu thì phải đặt hai chén vào chỗ cũ, sát nhau, sau đó mới bỏ một chén ra. Mọi người sẽ cùng uống một chén rượu chúc mừng.

Nguồn: Fb Ca Chung
Ảnh: Page Giao Lưu Văn Hóa Thái Việt Nam

27/08/2026

BẢO VỆ VỊ THẾ BÁU VẬT ĐẠI NGÀN: TỪ MỘT VỤ ÁN GIAN LẬN THƯƠNG MẠI NHÌN VỀ TRÁCH NHIỆM TRUYỀN THÔNG VÀ CHIẾN LƯỢC NÂNG TẦM SÂM LAI CHÂU
***

Vụ việc cơ quan chức năng triệt phá đường dây gian lận nguồn gốc sâm trên không gian mạng là chiến công đáng ghi nhận trong lập lại trật tự thương trường. Tuy nhiên, cách phản ánh giật gân, thiếu chuẩn xác của một số kênh truyền thông vô hình trung đã tạo ra định kiến sai lệch, làm tổn hại đến giá trị, danh dự và thương hiệu của Sâm Lai Châu - một nguồn gen đặc hữu quý báu của quốc gia. Đã đến lúc cần nhìn nhận vấn đề dưới lăng kính biện chứng, bảo đảm tính khoa học, pháp lý và văn hóa để vừa thượng tôn pháp luật, vừa bảo vệ nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội của vùng phên dậu Tổ quốc.

Trong tiến trình phát triển kinh tế số và bùng nổ thương mại điện tử, không gian mạng vừa mở ra cơ hội quảng bá sản vật bản địa, vừa đặt ra thách thức gay gắt về kiểm soát thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vụ án nữ chủ kênh TikTok “Hằng Lê Sâm Ngọc Linh” bị khởi tố vì hành vi gian dối, tráo đổi chủng loại để trục lợi bất chính là hồi chuông cảnh báo kịp thời về kỷ cương pháp luật. Dẫu vậy, cách tiếp cận giật tít, phản ánh cơ học trên một số cơ quan báo chí khi miêu tả vụ việc như một sự khẳng định ngầm rằng Sâm Lai Châu là “hàng giả”, “kém chất lượng” dùng để mạo danh Sâm Ngọc Linh đã bộc lộ sự phiến diện về tri thức khoa học, thiếu nhạy cảm chính trị và làm tổn thương sâu sắc đến nỗ lực xây dựng thương hiệu nông sản quốc gia của cấp ủy, chính quyền cùng đồng bào các dân tộc thiểu số nơi biên cương.

Xét về bản chất pháp lý và đạo đức kinh doanh, hành vi phạm tội ở đây là lừa dối khách hàng, gian lận xuất xứ hàng hóa và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; bản thân cây sâm không mang lỗi lầm. Cần khẳng định một chân lý khoa học không thể phủ nhận: Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus) là loài dược liệu đặc hữu quý hiếm sinh trưởng ở độ cao trên 1.400m thuộc dải Hoàng Liên Sơn, sở hữu hàm lượng saponin phong phú, trong đó có hoạt chất quý Majonoside R2 (MR2) tương đương và bổ sung giá trị sinh học sánh ngang với các dòng sâm quý hàng đầu thế giới. Việc đối tượng lợi dụng sự tương đồng về hình thái và giá trị dược tính cao của Sâm Lai Châu để gian lận xuất xứ, thổi giá bán Sâm Ngọc Linh nhằm chiếm đoạt chênh lệch kinh tế không làm suy giảm giá trị tự thân của Sâm Lai Châu. Song, việc truyền thông dùng từ ngữ cẩu thả, đánh đồng “hành vi lừa đảo” với “bản chất sản phẩm” đã vô tình hạ thấp vị thế của một báu vật thảo dược, gây tâm lý hoang mang cho người tiêu dùng và trực tiếp triệt tiêu sinh kế chính đáng của người nông dân vùng cao.

Nhìn từ góc độ đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước, việc phát triển dược liệu quý, đặc biệt là sâm dưới tán rừng, là một cấu phần chiến lược trong tái cơ cấu nông nghiệp hàng hóa, gắn kết giữa bảo vệ tài nguyên rừng, ứng phó biến đổi khí hậu với giảm nghèo bền vững và củng cố thế trận lòng dân vùng biên cương. Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Lai Châu lần thứ XV và các nghị quyết chuyên đề của Tỉnh ủy đã xác định rõ mục tiêu đột phá về nông nghiệp hàng hóa, dược liệu và kinh tế xanh, quy hoạch vùng Sâm Lai Châu chuẩn hóa theo tiêu chuẩn thực hành tốt nuôi trồng và thu hái của Tổ chức Y tế Thế giới (GACP-WHO). Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã và đang quyết liệt chỉ đạo đăng ký chỉ dẫn địa lý, thiết lập mã số vùng trồng, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc số trên nền tảng số nhằm minh bạch hóa chuỗi giá trị và bảo vệ tài sản trí tuệ địa phương. Bất kỳ sự võ đoán truyền thông nào làm xói mòn niềm tin thị trường vào nông sản bản địa đều đi ngược lại tinh thần đồng hành cùng vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế nội sinh.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng “vàng thau lẫn lộn”, thiết lập môi trường kinh doanh văn minh và trả lại sự công bằng tuyệt đối cho Sâm Lai Châu, các giải pháp mang tính tổng thể, căn cơ cần được thực hiện đồng bộ. Trước hết, báo chí và truyền thông cách mạng phải nâng cao tính Đảng, tính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; tuyên truyền đấu tranh chống tội phạm gian lận thương mại phải đi đôi với giáo dục kiến thức tiêu dùng chính xác, chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, tuyệt đối không giật gân làm tổn hại uy tín thương hiệu quốc gia đã được công nhận. Song song đó, các cơ quan chức năng cần siết chặt chế tài quản lý thương mại số, ứng dụng công nghệ giám sát và truy xuất nguồn gốc Blockchain đối với các phiên livestream, gian hàng trực tuyến trên mạng xã hội. Về phía địa phương và doanh nghiệp, cần đẩy mạnh liên kết “Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Người trồng sâm”, kiên quyết chuẩn hóa mã định danh, kiểm nghiệm hàm lượng hoạt chất minh bạch, đưa Sâm Lai Châu xuất hiện trên thị trường với tư cách một thương hiệu độc lập, tự tin khẳng định phẩm cấp thượng hạng.

Bảo vệ danh dự và phát triển thương hiệu Sâm Lai Châu không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế hàng hóa, mà là trách nhiệm chính trị, khoa học và xã hội trong bảo tồn nguồn gen quý của đất nước. Loại trừ những phần tử trục lợi phi pháp trên không gian mạng là mệnh lệnh của pháp chế, nhưng nâng niu, khẳng định và tôn vinh giá trị thực chất của dược liệu đại ngàn chính là hành động thiết thực nhất để đưa Lai Châu phát triển nhanh, xanh và bền vững, chung nhịp cùng kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lai Châu lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025 - 2030 (Báo cáo chính trị số 826-BC/TU và Nghị quyết Đại hội).
2. Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW tỉnh Lai Châu (2026), Báo cáo số 05-BC/BCĐ57 ngày 20/6/2026 về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị sau 1 năm 6 tháng triển khai.
3. Tỉnh ủy Lai Châu (2026), Báo cáo số 259-BC/TU ngày 08/7/2026 về tình hình thực hiện nhiệm vụ 6 tháng đầu năm, nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026.
4. Viện Dược liệu - Bộ Y tế (2020), Công trình nghiên cứu thành phần hóa thực vật, hàm lượng Saponin và dược tính sinh học của loài Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus).
5. Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ (2023), Hồ sơ bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp và xác lập Chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm nông đặc sản tỉnh Lai Châu.

27/08/2026

26/08/2026

MƯỜNG THÁI

Mường là đơn vị tổ chức xã hội theo cộng đồng lãnh thổ. Thời kỳ khởi đầu, mường chỉ là một vùng lãnh thổ do một lãnh chúa cai quản, gọi là "Phìa". Đất mường có ranh giới rõ ràng, thường là theo các địa giới tự nhiên như sông suối, triền núi, thung khe...

Đến khoảng thế kỷ XV, một số mường (thường là từ 5 đến 6 mường) gộp lại thành một mường lớn hơn gọi là "mường nha"/ "mường chu" hay "châu mường". Trong đó sẽ có một mường trung tâm gọi là "mường cuông" (mường trong) và 4, 5 "mường nọk" (mường ngoài). Mỗi châu mường sẽ có một trung tâm hành chính giành cho tầng lớp quan lại và quý tộc gọi là "chiêng" (đọc chệch thành chiềng). Ví dụ Châu Mường La có mường trong là Mường La, đất chiềng là Chiềng An, các mường ngoài là: Mường Bú, Mường Chùm, Mường Chiến, Mường Trai, Mường Bằng; Châu Mường Muổi có mường trong là Mường Muổi, đất chiềng là Chiềng Đi (Ly), mường ngoài là Mường Sại, Mường Piềng, Mường Lằm và Chiềng Pấc; Châu Mường Muộk có mường trong là Mường Muộk, đất chiềng là Chiềng D**g (bản Ban ngày nay), mường ngoài là Mường Bon, Mường Chanh, Mường Hung, Chiềng Cang...

Ở một số mường ngoài cũng có đất chiềng như Mường Chanh có Chiềng Quen, Mường Sại có Chiềng Muôn...

Ở mỗi châu mường có một số thành luỹ quân sự bảo vệ chiềng gọi là "viêng" như Viêng Hai, Viêng Giảng (Mường La), Viêng Lán (Mường Vạt), Viêng Lò (Mường Lò)... Mỗi một mường nhỏ (cả mường trong và mường ngoài) được chia làm các "xổng" như: Xổng Păn, Xổng Pọng, Xông Ho Luông, Xổng Quan Cuông. Mường nào nhỏ quá gọi là "lộng" (lộng thì không chia thành xổng) như Lộng Mường Pia (Mường La), Lộng Mường Ék (Mường Muổi), Lộng Mường Mờn (Mường Muộk)...

(Lưu ý: Ngày xưa một chiềng tương đương với đơn vị một bản. Nhưng sau khi hoà bình lập lại, người ta thành lập đơn vị hành chính mới là xã. Ở Sơn La, do những người tham mưu cho chính quyền mới không am hiểu về lịch sử và xã hội Thái nên đã tuỳ tiện đặt tên cho hầu hết các xã có chữ "Chiềng" như Thị xã Sơn La có 8 xã, đã có 7 xã mang tên "Chiềng": Chiềng Cơi, Chiềng An, Chiềng Xôm, Chiềng Ngần, Chiềng Cọ, Chiềng Sinh, Chiềng Đen... Việc làm này đã gây cho nhiều người hiểu sai về chữ "chiêng", họ nhầm tưởng tưởng là đơn vị hành chính tương đương với xã).

Trong tiêu chuẩn của một mường, cần phải đủ một số tiêu chí nhất định như: Có rừng phòng hộ ở đầu nguồn nước, rừng dành cho việc khai thác tre, gỗ để dựng nhà, phục vụ cho các nhu cầu của cuộc sống không được chặt đốt làm nương. Ở mỗi mường đều có "minh bản nen mương" (hồn thiêng bản mường), có nơi chôn "lắc mương" (cột hồn mương), có núi rừng "rợp bóng bản mường". Đầu mường có "rừng hồn chiềng" gọi là "Tu Xen", cuối mường có "rừng hồn chiềng" gọi là "Tu Pọng", cạnh mường có khu rừng mang tên "Chiềng Kẻo" là khu rừng tha ma của mường. Đồng thời phải có một số khu rừng, cửa sông suối dành cho việc cúng tế. Các khu vực này đều được kiêng cấm, không được chặt cây, phá phách...

“Lắc mường”, tức là cột hồn mường, là trụ cột của đất nước. Cột hồn mường được cụ thể hóa bằng những cái cột bằng gỗ lõi không mối mọt, được đặt trang trọng trong mâm lễ cúng mường - “xên mường”. Sau khi cúng xong, ông mo và người đứng đầu mường bí mật đem chôn ở bốn góc của đất “chiềng”. Trong quan niệm xưa, nếu kẻ thù phát hiện ra nơi chôn cột mường và đào phá, tức là đã xâm phạm đến chủ quyền, có thể gây rối loạn cho bản mường, tiến tới lật đổ hệ thống cai trị hoặc xâm chiếm bản mường đó. Người Thái cho rằng Then luông từ trên trời giữ dây mường nối với cột mường, khi nào dây mường còn chắc thì vận mệnh của mường còn hưng thịnh và ngược lại, nếu Then luông buông dây mường thì cột mường lung lay, thiên tai địch họa sẽ đổ xuống bản mường.

Một tiêu chí nữa là phải có hồ nước để nuôi cá và có các khúc sông cấm bắt cá tự do (pa văng hảm) để hàng năm tổ chức đánh cá cộng đồng.

Sau vài ba năm người ta phải tổ chức cúng cầu an cho toàn mường (gọi là xên mường). Lễ hội cầu an cho mường của người Thái luôn gắn liền với nghi lễ hiến sinh thờ thần nước, nguồn nước - vị thần gắn bó chặt chẽ với đời sống tâm linh của cộng đồng. Theo quan niệm lâu đời của người dân bản mường, nếu không tổ chức lễ cúng toàn mường, không hiến lễ vật (cặp trâu đen trắng) cho các thần linh thì sản xuất sẽ không thuận lợi, hay xảy ra hạn hán hoặc lũ lụt, thần linh không phù hộ cho được nhân khang, vật thịnh, cộng đồng bình an. Thường thì người ta tổ chức lễ cầu an cho mường trước, sau đó lần lượt làm lễ hội cầu an cho bản hoặc liên bản.

Khi cúng cầu an cho mường, người ta sẽ chọn một người làm "chảu xửa". Người được chọn thường là người trong hàng ngũ quí tộc có công khai phá nên vùng đất ấy. Trong quan niệm của người Thái, mường không chỉ là nơi ở của những người còn sống, mà còn là nơi trú ngụ của những linh hồn người qua đời. Bởi vậy bản mường còn là nơi chứa đựng tất cả các linh hồn của mường đó, mà “hồn chủ” là hồn của người được bản mường chọn áo để cúng theo nghi lễ từ ngàn xưa và được gọi là “chảu xửa” (nghĩa là chủ áo).

Đứng đầu châu mường là "Án nha" và một hệ thống quan lại (Án nha uý, Ông Pọng, Ông Xen, Ông Păn...). Những người này phải là người trong dòng họ quý tộc, tức là thuộc các họ "Lò lớn", gồm các họ: Cầm, Bạc Cầm, Điêu (Đao, Tao), Hoàng, Hà (Kha Khăm), Sa (Vi Khăm).

Ở các mường nhỏ vẫn do các Phìa cai quản. Án nha và Phìa sẽ tiến cử và bổ nhiệm bộ máy thống trị gọi là "Thảu ké hang mương" (như một hội đồng bô lão toàn mường), dưới sự chỉ đạo của các ông xen, ông pọng hay mo mường. Những người này cũng phải là người quý tộc. Họ bình dân chỉ được làm các chức từ Xổng đến bản. Khi cần, người bình dân cũng sẽ được tiến cử nhưng phải làm thủ tục đổi họ (tữ đẳm).

Trong xã hội bản mường nói chung, những người có chức sắc, tuỳ theo cao hay thấp sẽ được chia bổng lộc bằng ruộng (gọi là "na cam") và được cai quản một vùng (1 xổng, 1 lộng hay chỉ một số bản tuỳ theo chức sắc). Riêng Án nha sẽ có một bản lớn chuyên đi làm ruộng cho Án nha gọ là bản "nhốc" và một bản chuyên đi phục dịch gọi là bản "cuông", Các chức sắc khác sẽ có một số hộ hay bản nhỏ hơn làm "cuông" và "nhốc". Các chức sắc nhỏ hơn nữa chỉ được chia đất không có người làm cuông, nhốc.

Nguồn bài viết: Fb Ca Chung
Nguồn ảnh: Giao lưu văn hoá Thái Việt Nam