https://www.facebook.com/901903533014015/

Ngomong Basa Jawa, Tulungagung (2026)

29/05/2026

Novel Jawa

Restorasi

Tepising Mursal
(51)

dening Jebe

"Baper kuwi apa ta, Ndhuk? Bapak wis tuwa ora ngerti basa ngono kuwi. Apa panganan saka beras ketan diiseni srondeng kae?" Pak Suradi isin diwadani anake gawan.
"Leres," saute Lastri ngece. "Kadi lemperipun Mak Siyem, ha ha," ujare ngece bapake sing jare ujare kandha seneng klawan bakul lemper wetan omah aran Siyem.
"Aja dianggep omongane tangga, ora ana apa-apa aku karo wonge," sumaure bapake krana isin diece. "Wis arep dibuntel ae kok dadak arep neka-neka."
"Mboten napa-napa lo, Pak. Tresna niku mboten mandhang yuswa. Enem, sepuh, saged kemawon kasandhangan rasa tresna. Kula kinten langkung prayogi bapak kersa krama melih. Rak ya ngono ta, Dhik?" takone marang Solehudin sing melu gumuyu krungu caturane mbakyu lan bapake.
"Bener, Mbak. Bisa nduwe adhik maneh awake dhewe," Solehudin melu gojegan.
"Ra lucu!" Pak Suradi mlengos nesu. Ora suwe, nuli melu gumuyu. Senajan rada isin dikonangi anake anggone seneng marang Mak Siyem, ning jroning ati satemene bungah kaya bocah jaka cilik sing dikonangi seneng marang bocah wadon ngana kae. "Wis, ra sah dibakas kuwi, saiki balik iku mau wae. Wis nduwe calon apa durung awakmu, Sol?" takone marang anake sing pulisi. "Yen wis ana, omonga bapak. Dakdhodhoge korine, dakkinange jambe suruhe. Dakjaluke kenya mau kanggo mantuku. Bapakmu ora kabotan kok yen kokongkon ngembun-mbun enjang ajejawah sonten!"
"Wah, kok kados Pak Sartono emce kemawon basa panjenengan ta, Pak?" godhane Solehudin marang bapake. "Jane niku napa ta, tegese? Kula asring kepireng, nanging estu dereng mudheng?"
"Mbun-mbun enjang, iku embun isuk, jenenge uwun. Udan sore iku arane rarab, iku mono wangsalan, Le. Surasane wangsalan mau, badhe disuwun arep dirabi utawa dilamar."
"Wis, mboten mudheng blas kula, Pak."
"Yen mbakyumu mesthine mudheng wangsalan ngene iki. Ana cakepan tembang-tembang sindhen mblader kok," ujare wong tuwa lanang mau. "Weruh apa ora, Ndhuk?" Tangane njawil Lastri sing lungguh cedhak dheweke.
"Mudheng kula namung balung janur lan klapa mudha, Pak. Balung janur niku sada, klapa mudha niku degan. Usadana lan leganana niku ulihane. Rak ngaten ta?" wuwuse sindhen campursari mau.
Gayeng banget jejagongan ing antarane bapak lan anak dina iku. Pak Suradi wola-wali gumuyu marem nduweni anak sing rumaket lan gati banget marang wong tuwane lanang. Senajan ta Lastri mung anak gawane sing wadon, nanging ora mantra-mantra yen iku dudu anake dhewe rumakete marang bapake. Wong lanang sing biyen mursale sasat wis ngepol mau rumangsa begja banget. Begja isih diwenehi panjang umur lan nemoni endahing rasa nduweni kaluwarga sing padha-padha rumangsa anduweni siji lan sijine. Apa maneh, ora ketang sesasi pisan Raras anak patutane karo Rukmi, mesthi ngajak Kabib bojone menyang Bendo kono saprelu tilik kasugengane bapake. Wus meh jangkeb rasa kemaremane Pak Suradi.
Sejatine kurang siji. Ana siji maneh pepenginane sing durung kasembadan. Senajan yen manut pranatan ora nerak ukum negara lan agama, nanging mungguhe Pak Suradi ora bakal kelakone. Wong tuwa mau sadhar, ora ana pepenginan bakal kabeh bisa kasembadan. Kasil siji bakal thukul maneh pepenginan liyane. Yen ta kasil, bakal tuwuh maneh krana dheweke iku titahing Gusti aran manungsa sing kadunungan napsu. Lamun ora pinter-pinter anggone mekeg hawa napsune bakal ana wae pepenginan liyane senajan saisine donya iki wis diduweni.
Apa maneh pepenginane siji iki magepokan klawan sengsarane liyan. Bisane kelakon bakal gawe pinggete atine liyan. Pak Suradi ora pengin gawe gela apa maneh sengsarane Rouse. Dikayangapa, bakal gawe kuciwane wanita mau yen pepenginane mau kudu dilaksanani. Ora ana jamake wanita kanthi lila-legawa dimaru. Lila sing lanang wayuh. Pak Suradi mudheng babagan iki. Mula pepenginane nyawijekake Jarot lan Lastri ora bakal dilaksanake masiya ing antarane bocah loro padha senenge. Apa maneh saiki Lastri wis bisa nrima nasib sing kudu dilakoni. Masiya dheweke kudu urip mangkono, nanging ora ngrasa ana sing kurang. Bisa gumuyu seneng, bisa ngrasakake urip padha dene wong sing jangkeb tanpa winatesan.
"Layak ta, layak. Prenjake kawit isuk mau nggancer ana wit pelem ra uwis-uwis. Jebul arep ana dhayoh adoh mara ta?" guneme Pak Suradi mapag Rouse sing mrono dhewekan. "Kok, ijen, Jarot ana ngendi?"
"Setor iwak iki mau, Pak. Seminggu sepisan setor iwak hias nyang Jakarta." Sumaure Rouse sinambi mapanake bokonge lungguh ana kursi ruwang tamu pas sandhing Lastri. "Apa lodhang iki mau?" takone marang sindhen iku.
"Wulan Sela, Mbak. Ora ana sing nduwe kajat. Dadi ya sepi," ujare Lastri sinambi tangane ngrangkul Rouse sing ana sandhinge. "Saiki rada lemu sampeyan?"
"Ayem atine iku yen ngono," clemonge Pak Suradi supaya gayeng.
Rouse kaya pakulinane biyen ora basa karo Pak Suradi sumaur, "Ora ayem gek ya sing dipikir apa? Wong urip mung kari nglakoni wae kok digawe susah ta, Pak?"
"Sing susah iku tandhane ora gelem nrima. Isih ngangsa-angsa kuwi."
"Kaya aku biyen ya, Pak? Ha ha. Lehku mburu Jarot nganti niba tangi. Saiki wis ora, Pak. Bah-bahna kono. Pokok mulih barange isih utuh, ha ha," cluluke Rouse entheng.
"Lek mulih kari separo piye, Mbak?" gojege Lastri.
"Hus, kaya wis tau nyekel wae awakmu, Dhik?"
Geeeerrr, kabeh padha gumuyu ana kono.
"Disambung ontong ya, Mbak," Solehudin melu nimpali omongan sing nyrempet saru.
"Wis, aja dibacutake. Wetengku kaku engko kemekelen." Rouse banjur mbenakake lungguhe supaya pantes lan sinawang temenan saiki. Nuli ngomong, "Sepisan, anggonku mrene mau pengin silaturahmi, kapindho mangkene ya, Dhik," sinambi ngrangkul Lastri. "Aku tulungana!"
"Pira, Mbak? Pokok ora akeh-akeh, ana kok," sumaure entheng.
"Kok pira ta? Aku ora arep nyilih dhuwit. Ning arep njaluk tulung awakmu."
"Kapan kuwi? Pokok ora pas ana sing wis calang, mesthi budhal aku."
"Sapa ta sing arep nanggap campursari?" Rouse katon bingung arep blaka. "Aku arep njaluk tulung tenan karo kowe. Slametna aku! Slametna uripku! Aja kotogake aku bali dadi kaya biyen! Aku pengin urip kaya aku saiki. Yen ora kotulungi ... aku bisa-bisa bali kaya biyen, Dhik." Ujare memelas. Kaya bocah cilik lagi ngrimuk ibune supaya dituruti penjaluke.
Nanging Lastri ora weruh. Ora mudheng apa sing dikarepake Rouse dheweke supaya nulungi. "Nulungi kanggo apa ta, Mbak? Aku kok bingung iki?" krana bingung apa karepe.

Ana candhake

Tepising Mursal
(52)

Dening Jebe

Rouse mingsetake bokong supaya luwih cedhak lungguhe klawan Lastri. Dicekel tangane kiwa nganggo tangan loro nuli ditempelake pas wetenge karo kandha, "Lemah iki wis gathak, ora bakal bisa thukul yen ta ditanduri. Kamangka wong tuwane pak tani sing rina wengi macul lan ngolah lemah ngarep-ngarep ana tetanduran sing thukul ana kono pinangka sarat bisane anake isih diolehi nggarap lemah. Yen ora," mandheg sedhela nyawang praupane Lastri sing dumadakan abang ireng krana mudheng omongane, "bakal ditinggal klekar lemah iki. Iku perjanjene pak tani klawan wong tuwa mau."
Lastri pana banget apa sing dikarepake Rouse lemah, pak tani, lan wong tuwa iku sapa. Mesthine pak tani mau Jarot, lan wong tuwa mau Mbok Siti simboke. Nanging, kanggo apa Rouse ngongkon dheweke supaya aweh pitulungan? Lastri durung dimangerteni. Apa ateges dheweke bakal dijaluki tulung supaya gelem didadekake lemah kanggo nyebar winihe Jarot? Lastri ora pengin ngumbar angen-angen masiya ana rasa seneng jroning ati. Dikayangapa rasa senenge marang wong lanang mau isih ana lan ora bakal ilang selawase urip. Mung jeneng Jarot sing kinukir ana atine. Ora bakal bisa kena disulihi jeneng liya.
Nanging prawan wuta mau ora bisa nampa ngono wae yen ta bener apa pangirane lamun bojone Jarot pengin dheweke bakal didadekake mbok enom. Lastri uga wanita. Wanita sing jangkeb sapangrasane wanita. Kaya mokal banget ana bojo wadon lila sing lanang wayuh. Kaya ora tinemu nalar. Lastri pancen durung tau rabi, nanging dheweke wola-wali krungu panggresahe wong wadon sing weruh bojone nduweni gendhakan. Sing lanang nduweni gendhakan wae wis kaya ngono nelangsane, apa maneh yen nduwe bojo enom? Apa ora luwih nggrantes? "Aku ora mudheng, apa sing koomongake iku, Mbak," guneme Lastri goroh.
"Hmmm," guneme Rouse nyawang Lastri sing mlolo. "Wis dakbadhe. Sing kawetu gunemmu mesthi iku."
Lastri kacipuhan krungu Rouse ngomong mangkono. Tangan sing ditempelake wetenge Rouse kanthi alon ditariik. Tanpa noleh, tangan mau nuli dislendhangake ana gulune wanita sing ana sandhinge. "Apa jal, yen sapeyan weruh?" Kanthi mesem sing dipeksa. Eseman sing digawe-gawe supaya suwasanane ora sepaneng. Ora kaku ngececer. "Yen bener, ncen awakmu kaya dhukun wae, he he," bacute guyone.
"Pangiramu ora tinemu nalar ta?"
"Apane?" takone Lastri pacak ora mudheng maneh.
"Ya wis lah, yen ngono. Saupama awakmu kabotan, nyapa aku meksa," ujare Rouse tangane nglukari rangkulane Lastri.
"Ora pengin weruh pawadanku?"
"Aku wis bisa mbadhe kaya sing wis dakomongake," sumaure Rouse katon yakin.
"Pancen apa ya ana wong wadon lila bojone wayuh mung krana pengin nduwe anak?" clemonge Lastri.
"Rak tenan ta," guneme Rouse. "Saupama wong wadon mau tata lair eklas, nanging yen ta nggegem endhog pas aweh pasarujukan, ndhog mau mateng kegawa panase ati. Ngono ta?" ujare Rouse walaka.
"Sampeyan dhewe sing ngomong lo, dudu aku?" timpale Lastri.
"Kanggo Jarot, aku lila. Tresna butuh pangurbanan. Jer aku isih diwenehi panggon ngiyup masiya mung sapecak jembare papan mau, aku lila. Ngengehana aku kanggo ngiyup ana kono. Murih sirahku ora kepanggang panase srengenge panguripan sing ngenthang-ngenthang. Aku isih pengin nyawang endahing sorot mripate Jarot. Isih pengin nembang dhandhanggula, asmarandana, sadurunge tembang pocung. Senajan mung sapada, aku pengin sadurunge tembang megatruh tinembangake, krungu eloke tembang pangkur saka Jarot. Bareng-bareng awakmu leladi marang dheweke, ngarakit prau lelumban ing samodra panguripan. Prau siji, nakodhane siji. Tinumpakan sakaluwarga. Jarot, aku, awakmu, lan anak-anakmu sing mesthi wae bakal dadi anakku uga. Ana kono awake dhewe bareng-bareng nantang ombak sing sedya nggulung, gegondhel cagak layar yen ta ana lesus. Ngreksa rineksan siji lan sijine kanthi pangrasa padha. Pangrasa padha anduweni. Saupama dijiwit siji, karasa kabeh larane. Iku pepenginanku."
"Boiyuh!" clemonge Lastri. "Nyastra uga sampeyan, Mbak. Kaya Lik Yani, Panggul panggurit kondhang kae."
Sing diwadani kluget-kluget isin. Njiwit lengene Lastri, "Kadohaaaan, Lik Yani sing gedhe dhuwur endhek methekel kae ta?"
"Isa nglawak barang sampeyan. Salang lek gedhe dhuwur, kok endhek methekel ki piye nalare?" timpalane Lastri gojegan.
"Ya, ya. Walikane ya? Ning yen ngaku ngono lo piyantune," aloke Rouse. "Piye awakmu" Nanting Lastri.
"Keprungu endah Mbak. Saupama bisa kelakon tenan, endah banget. Aku dhewe bisa mbayangake kayangapa endahe kalamun kelakon, nanging..." Meneng sedhela unjal ambegan. "Sepurane, aku kapeksa ora saguh nglakoni!" ujare Lastri.

Ana candhake

Restorasi

Tepising Mursal
(53)

dening Jebe

Lemes awake Rouse sanalika krungu sumaure Lastri. Apa sing diangen-angen saka omah jebul mleset adoh. Wis digelar-digulung anggone arep nari Lastri supaya dadi bojone Jarot wis suwe banget. Wis dilimbang-limbang kanthi njlimet untung rugine lan prekara liya sing dadi pawadan anggone arep nari wanita mau. Rouse yakin bakal ora kabotan, nanging jebule adoh klawan pangirane. "Aku sing luput, Dhik Las. Jebul kaladuk anggonku njupuk dudutan. Dudutan sing ora samesthine. Dhuh Gusti! Mugiya paring pangapunten dhateng awak kula ingkang sampun kumawantun ngreremeh sesami titah." Rouse nyeka mripate sing wis kaca-kaca tandha eluh bakal tumetes. "Pancen kudune aku ora sembrana. Sapa iku, sukune apa, agamane apa, winatesan apa ora? Mesthi manungsa kabeh nduweni drajat padha. Tinitahake dening Gusti kang padha senajan sebutane seje. Ora kena ngreremeh sepadhane dupeh wong mau anduweni kakurangan, winatesan uripe. Kok ya aku ora mikir tekan semono. Njajal saupama Dhik Lastri iku ora winatesan, apa ya aku wani nari?" guneme Rouse surasane getun. "Mung krana wedimu kelangan bojo wae njur nyepelekake liyan sing kokanggep mesthi bakal nampa krana wong mau winatesan awake. Lali yen wong mau ora beda kaya awakmu. Nduweni hak sing padha jroning uripe. Ora pantes awakmu Rous! Patrapmu ora luwih kaya wong sing kumalungkung, sulap marang kapinterane, ngrasa dhiri sing wus paling sembarangane. Seneng aweh pambiji marang liyan. Sing ngisin-ngisini Rous," guneme Rouse marang awake dhewe. "Pa kokira Dhik Lastri iku dudu manungsa kaya awakmu? Sing gampang kokatur krana nduweni kakurangan? Pengung tenan awakmu, Rous!" Rouse akire nangis ana pangkone Lastri. "Ngapuranen aku, Dhik! Aku lagi sadhar saiki."
Solehudin lan Pak Suradi tumekane ora wani melu umbal suwara. Mung ngrungokake anggone kekarone rembugan babagan kang wigati banget manut panemune wong sakloron. Babar-pisan datan wani sumela atur yen ta ora dijaluki panemu. Iki babagan rasa. Babagan pangrasa atine wanita. Kekarone jejere wong lanang. Ora bakalan bisa mangerteni pangrasane wanita. Mengko wae yen Rouse wis mungkur lan yen Lastri njaluk panemu marang kekarone pinangka wong tuwa lan adhik, Pak Suradi lan Solehudin klungsu-klungsu bakal aweh pamrayoga kepriye apike. Yen ta saiki kudu melu-melu ngomong, ana rasa was sumelang bakal salang surup kedadeyane.
"Bener, Mbak. Aturmu mau pancen bener. Ora mung awakmu sing salah, aku uga luput." Tangane Lastri ngelus-elus rambute Rouse. "Mung atase wong cacad wae dadak kemlinthi. Dirabi wong waras jangkeb, kok ya ora gelem. Golekane sing piye? Kudune sokur ana sing ngarepi. Ora malah semangkeyan. Kurang apa Jarot? Bojone uga wis menehi lampu ijo. Isih kurang apa?" Ditangekake sirahe Rouse saka pangkone. "Jujur ... aku nduweni rasa seneng marang Jarot, Mbak. Merga iku aku ora saguh dadi bojo enome."
"Kok ngono?" takone Rouse sawise bali lungguh.
"Aku wedi dosa gedhe," ujare Lastri.
"Dosa krana apa?"
"Ora ana jamake wong tresna tanpa butarepan. Cemburu lan katresnan iku gandheng-cenenge rumaket banget."
"Maksudmu?"
"Aku wedi, tresnaku lan tresnamu sing padha-padha gedhene marang Jarot malah bisa dadi mala. Dadi udun sing samangsa-mangsa bakal mecah dadi mala. Aku wedi, Mbak. Aku ora pengin gawe gelane wong liya mung krana napsuku pengin nduweni dheweke. Aku ora bisa. Aja kokgawa aku ana praumu. Prau nakodhane siji layare loro. Yen maruta sing nampeg saarah pancen ora mbebayani. Kalamangsane ana udan angin banter, ana lesus. Nakodhane bakal bingung. Layar endi sing kudu dicekel supaya ora ambruk, lan sing endi sing kudu dilulun supaya ora ngebot-eboti lan mung gawe prau gogreh. Aku wedi, Mbak."
"Aku lila dadi layar sing bakal dilulun. Aku wis marem kok, sadurunge udan angin mau dumadi saora-orane aku bisa ana kono. Melu ngitung babon jengkelong sing kala-kala mumbul sawetara mendelep maneh, sinambi ndedonga muga-muga ora ana mendhung sing angendanu sing bisa nekakake udan angin."
"Apa ya bakal selawase bisa?"
"Aku bisa ndonga. Ndedonga mring Gusti. Nyapa wedi? Aja nyepelekake aku, Las! Aku nduweni Gusti Pangeran. Gusti Allah sing Maha Welas Asih. Iku sing takagul-agulake."
Lastri kebentel omongan Rouse. "Wis ngene wae, Mbak. Aku pengin calon nakhodha dhewe sing ngomong sineksenan awakmu lan ibune. Yen saka dheweke aku ora kabotan. Lamaren aku. Ana omah kene. Supaya njaluk aku marang bapak. Iku wae."
"Apa?" Pak Suradi kaget. "Siti kokongkon mrene? Apa aku ora salah krungu?" Katon wedi wong lanang mau bakal kepethuk Mbok Siti wanita sing tau dirudapeksa nalika jaman isih narayana.

Ana candhake

Restorasi

Tepising Mursal
(54)

dening Jebe

Ora mung Pak Suradi wae sing kaget kadya kinentup kalajengking, Rouse uga mangkono. Sababe anggone kagyat padha, ewuh pakewuh marang Mbok Siti sing kudu nglamar Lastri kanggo anake. Senajan sababe padha, nanging beda masalahe. Maratuwane mau sejatine alon-alon atine wis kabukak kanggo Rouse. Sing maune kekitrang, cukeng, ora bakal nampa Rouse dadi bojone Jarot krana polahe wanita mau sadurunge, wiwit bisa senajan durung tumus jroning ati. Ananging wis ana owah-owahan sing nyenengake. Ora katon maneh serik lan sengit yen pinuju kepethuk dheweke. Gelem sapa aruh kanthi ulat ajer ora kaya jaman isih manten anyar biyen sing anane mbethathut, njuntrut ajer wong kabelet bebanyu polatane. Yen ta dumadakan saiki kudu ngaturi maratuwane supaya nembung njaluk Lastri marang Pak Suradi, apa ora malah dadi prekara anyar? Bisa-bisa Rouse bakal didhupak dadi mantu. Rouse wis weruh sapa Pak Suradi iku. Saka critane Jarot sing ora liya ya bojone, dheweke weruh. Sejatine Suradi aliyas Rodhek iku bapake Jarot. Bapak cer, turas getih. Pak Sanidi sing kecathet ana surat kelairan mung bapak akon-akon. Piye anggone arep ngomong supaya maratuwane gelem mara menyang omahe wong lanang sing biyen tau nglarani atine? Rouse ora bakal kuwawa.
Parandene Pak Suradi ora adoh kaya Rouse. Punjere masalah ana pawongan padha. Siti Maimunah ya maratuwane Rouse sing tau dadi korban ruda peksane jaman dheweke kondhang jeneng Rodhek biyen. Wanita sing diguwang sawise diisep madune tumekane dadi Jarot. Dilungsurake Sanidi krana dianggep ora sadrajat. Piye anggone arep ngadhepi?
Eling limang taun kepungkur tanpa diweruhi sadurunge kepethuk klawan wanita mau. Dheweke ngeterake Rouse menyang Wajak. Kaya macan keluwen weruh kidang kae polatane. Pengin nuweg-nuwega nganggo kuku bakal sinembret-sembret njleput panyawange marang dheweke. Abote kaya nyunggi lumpang kentheng rasane. Lumpang gedhe saka watu wungkul.
"Aku ora janji. Nanging arep daupayakake, Dhik!" ujare Rouse sawise suwe anggone mikir. "Yen ta ana kuwanenanku, ndilalah piyambake uga kersa, dakjaluk timbangane, Pak!" kandhane marang Pak Suradi sing jenjem katon mikir. "Aja mlayu saka kasunyatan ya!" welinge marang wong lanang mau.
"Muga-muga thukul kewanenanku," sumaure wong lanang senajan kanthi kepeksa.
Rouse nuli pamit mulih menyang Tulungagung. Srengengene wis nggliwang. Anggone mara menyang Bendo uga ora kandha Jarot sing mesthine dina iki wancine mulih saka kirim iwak menyang Jakarta.
*
Montor Honda Suprane digelak tumuju kutha Tulungagung sing mapan sakidule Kediri. Rouse sengaja liwat Praliman Gumul mangidul tembus Wates. Adate yen menyang Tulungagung biyen-biyene liwate Katang mangidul rumah sakit Baptis. Ngulon tembus alun-alun. Menggok Ngiwa protelon Ngronggo bablas Ngidul Ngadiluwih, Ngadirejo, Kras bablas ngidul wis Pojok, Ngantru mlebu tlatah Tulungagung. Naging iki ora. Rouse seja liwat dalan etan mengko tembuse Sambi, ngidul maneh Wonodadi Blitar. Sedyane arep nambang prau tambangan Pucung Lor. Munggah tambangan wis desa Bukur oleh saelore desa Sumberdadi, Sumbergempol, kos-kosane.
Rouse lagi tekan dhukuh Mlathen Desa Pucung Lor nalika saklebatan weruh Trimo. Bocah mau lagi mlaku ngalor parane. Sajake jaka mau mentas munggah saka prau tambangan sing nugel kali Brantas.

Beginilah rasanya ditinggal kekasih
Beginilah rasanya ditinggal kekasih
Pikiran tak tenang selalu terbayang
Pikiran tak tenang selalu terbayang

Saka lambene keprungu tetembangan lawas. Rouse ora weruh iku lagune sapa. Mung dheweke tau krungu tembang lawas mau saka tembangane Pak Kemi sing owah pikire krana ditinggal mati sing wedok.
"Mo! Mo!" undange Rouse marang jaka tuwa mau. "Arepe nyangendi?"
Trimo ora sumaur. Mung nyawang Rouse sedhela kaya ora tepung wae. "Ha ha," Gumuyu rong ucap banjur mlaku maneh.
"Piye ta ki? Awakmu kok mlaku? Arep menyang ngendi?" Rouse ngrasa aneh weruh Trimo ora kaya padatan. Padatane jaka tuwa mau grapyak lan mesthi sapa aruh karo dheweke merga Jarot bojone iku kanca rakete ana Wajak. Nanging iki kok, aneh? Batine Rouse. "Montormu Kaze nek ngendi?" takone Rouse.
"Takguwang!"
"Koguwang piye lo?"
"Bengsine entek. Montor ra kenek diengge, guwak ae!" sumaure Trimo entheng.
"Ana ngendi lehmu ngguwang?"
"Kidul kali kuwi. Kulon kuburan Bukur. Peken lek arep!" banjur mlaku maneh.
Rouse lagi mudheng. Jaka iku owah pikire saiki. Krana kentekan bensin, montore dibuwak.

Ana candhake

Restorasi

Tepising Mursal
(55)

dening Jebe

"Moo!" celuke Rouse marang jaka sing mbacutake lakune. "Iki piye ta, kiih? Montormu piye lek ilang?" Njagangake sepedhah montor nuli mlayu nututi, "Kandekna kridhitane ae udhung pones?" aloke Rouse krana weruh mentas wae montor mau anggone ngreyen saka toko kanthi ngridhit. Astrea 800 duweke biyen digawe uang muka.
"Ya men. Lek ora kenek dienggo ngge apa?" saurane Trimo. "Mbok sing pinter ta, Mbak, awakmu! Iki dingge!" Tangane nyuding sirah tandha Rouse dikon mikir. "Aja-aja sampeyan kislim ya? Ora isa mikir waras?"
"Astagfirullah," Gumune Rouse. "Apa ora kuwalik ta, Mo?" aloke nggleges. "Kowe wis owah pikirmu apa piye?"
"Eee, orak, ya! Aku waras, delengen!" Awake munyer pamer sandhangane.
"Dhuh Gusti!" Rouse lagi weruh. "Iku kulote simbokmu sing kogawe. Tobaaaat! Iki apa?" Tangane nyilakake klambi Pramuka sing digawe. "Centhinge Mbok Min. Mooo! Eling Moooo!"
"Hasdhug iki, Mbak. Aku arep nyusul Asih nyang Mayangan kana lo. Arep takjak mulih," sumaure entheng. "Bocahe saiki sekolah es-em-pe ana kana. Arep taksusul."
"Sapa Asih iku?" Rouse bingung ora mudheng sapa bocah mau.
"Anakku ta? Anak gawane Jarwati bojoku."
Rouse ngelus dhadha krungu saurane Trimo sing katone nglayung temenan. "Eling, Mo! Bocahe iku lo isih ana Jember."
"Ora!" sumaure Trimo mandhes. Panyawange dumadakan tajem medeni. "Paling iri awakmu, Mbak? Iri merga ora nduwe anak anak karo Jarot. Iya ta? Wedi sedhela maneh dikonpegatan karo Mbok Siti. Jelas iku!"
Kaya didhodhog atine Rouse awake dipal Trimo mangkono. Kanca-kancane Jarot weruh perjanjene Jarot lan Mbok Siti nalika Jarot taren arep ngrabi dheweke. Salah sijine isine yen setaun ora nduwe anak, Rouse kudu dipegat. "Ya wis lah, karep-karepmu kono," clathune Rouse mangkel atine diwadani jaka mau. "Ngge apa ngurusi wong liya!" Ninggalake Trimo bali menyang sepedhah montore nuli tumuju babagan prau tambangan.
Tekan tambangan praune Pak Atim sing nugel kali Brantas wong wis padha umyeg.
"Wonge tas ngalor nyebrang," Pak Atim tukang tambang sing omahe Bukur ngomong. "Ditakoni Bas, jare arep nyang Mayangan. Nyusul anake."
"Dhuwite akeh. Didudohne aku eketan ewon sagendhel," clemonge Basuki tukang tambang sijine. "Taksusuki ora arep kok. Ora gelem nampani malah ngamuk. Aku arep dijegurne kali."
"Rejeki no?" takone Pak Man sing nduwe gis*k kali kono.
"Ya ngesakne ta. Nambang limangatus, dhuwite seketan ewon. Hla, iki lo dhuwite s*k utuh," Bas nuduhake dhuwit warna biru seketan ewon. "Ngakune wong Wajak kana lo! Tanggane Jebe sing gaene njala neng blumbanganmu kae lo, Pak Man!"
"Mosok ta?" cluluke Pak Man.
"Iya! Wong wis nggenah karo bojone Jebe sing gawene dijak njala kae kok," clemonge Pak Atim nimpali omongane Basuki.
"Aku wis eruh omahe Jebe. Apa penake aku rana ae ya? Ngesakne, montor anyar diglethakne saenggen-enggen," ujare wong lanang setengah umur mau. "Sapa jenenge ngakune?"
"Kok ya lali aku mau ora tatakoni," sumaure Basuki.
Rouse sing krungu tukang tambang lan wong sing nduwe beran mau ngomongake Trimo, banjur cluluk. "Trimo, Pak. Jenenge Trimo."
"Sampeyan apa Wajak?" takone Pak Man.
"Sumbergempol, ning bojoku Wajak. Mau aku kepethuk neng lor kono. Sandhing daleme Mbah Sipan."
"Kok kenal Mbah Sipan?"
"Mbah buyute bojoku Mlathen kono. Iku lo sing nduwe wit sawo. Mulane aku weruh," blakane Rouse. "Wis aku takbablas nyang Wajak mengko. Takabarane Mbok Min lan Pak Toyo bapake. Trimo isih anyaran olehe ngono."
"Ngesakne ya! Ketoke kemungkrung bojo," timpale Basuki tukang tambang.
Rouse bablas menyang Wajak saprelu ngabari Pak Toyo lan Mbok Min. Wong tuwane loro kaget. Anake mau pamit menyang pasar Gambar sing ana Wonodadi, Blitar. Ngeterake dagangan kripik tempe mengko mulih mampir Togogan, Srengat kulakan tela rambat kanggo camilan kripik. Nanging iki dikabari mlaku tanpa tujuwan ana lor kali Brantas. Durung genah ana ngendi dagangan kripik tempene. Nanging sepedhah montore wis jelas ana Bukur.
"Mbok ya aku diterke melu Toyo karo Min ta, Ndhuk!" ujare Mbok Siti marang Rouse nalika wong tuwa mau weruh kekarone gandhengan sepedhah montor tumuju Bukur.
"Mangga, Mbok!" sumaure Rouse katon yen seneng. Lagi iki maratuwane mau gelem kongkon dheweke supaya nggandholake. Sadurunge ora tau. Aja maneh gelem kongkon, takon wae mung saprelune.
"Aja banter-banter ya! Mbokmu ora tau numpak udhug ngono iku."
"Mpun kuwatos, kula mboten nate banter."
"Pol, playune satusaket ae. Yen ngebut awas!"
Rouse mung mesem senajan pengin ngakak krungu omongane Mbok Siti satus seket pol playune. Nanging diampet krana Rouse paham yen maratuwane mau salah krungon. Bokmenawa seket tegese playune, ora satus seket kaya sing diucapake.
Sore iku uga Mbok Siti digandholake mantune mau nututi Pak Toyo lan Mbok Min menyang Bukur. "Apa durung isi-isi ta, awakmu?" takone Mbok Siti marang mantune nalika tekan Doropayung. "Arep takbarke ae, Nduk. Ngenteni Jarot mulih."
Rouse kaya kasamber bledheg kagete krungu kandhane maratuwane. Wanita mau weruh yen wayahe meh teka. Kurang sesasi pas. Setaune anggone rabi klawan Jarot wis pendhak sasi Sapar ngarep. Lan saiki maratuwane takon marang dheweke babagan wetenge sing durung isi-isi.
"Aku getun, Ndhuk! Sumpah getun, mulane tabarake arepe," kandhane maneh nalika pas ngarep baledesa Wonorejo.
Rouse cangkeme krasa kecut. Kaya ngemut asem wae rasane. Ora wani ngomong senajan mung sakecap. Anane mung pasrah apa sing arep dumadi. Wis siyap sawayah-wayah wong tuwa mau ngongkon anake megat dheweke.
"Sing takwedeni mung siji kok, Nduk. Yen aku cukeng njaluk Jarot kudu nduwe anak, aku wedi awakmu ngolehi cah kuwi wayuh. Aku paling benci enek wong lanang wayuh. Aja kokolehi bocahe wayuh. Aja oleh! Marai bubrah kabeh! Mula takbarake perjanjenku karo bojomu. Ora nduwe anak, ora dadi apa," guneme Mbok Siti sabanjure.
Rouse ora ngira babar-pisan maratuwane bakal kandha mangkono. Kamangka Rouse mau niyat sareh-sareh bakal ngrimuk maratuwane supaya nglamar Lastri kanggo bojo enome Jarot supaya Jarot ora sida dikongkon megat dheweke. Apa iki ora salah krungon? Batine.

Ana candhake

13/05/2026

Novel Jawa

Tepising Mursal
(46)

Dening Jebe

Datan ana sing kuwawa nyandhet lakune Jarwati lan Asih. Mbok Siti mung bisa nyawang nalika weruh tangane Asih ngulungake cuthik saka pring kuning sameter dawane marang emake. Cuthik kanggo teken Jarwati yen lumaku dhewe, lan kena kanggo nuntun Asih lamun kekarone kudu lumaku adoh ana laladan sing durung diapali. Jroning batin, Mbok Siti mung bisa ndedonga muga-muga wanita lan anak mau tansah antuk karaharjan, slamet sadalan-dalan tumekane nemu dalan kanggo nggayuh panggayuhane pengin bisa ndulu padhange jagad maneh suprihe bisa ceceker golek pangupa jiwa ora nggantungake uripe marang liyan. Mbok Siti trenyuh banget nyawang wanita sing anduweni tekad waja mau. Keraya-raya saka Ambulu, Jember tumeka Tulungagung mung sangu tekad sing nglisi atos kadya nglisine teken sing digawe nuntun Asih marang Jarwati. Senajan mau wis diwenehi sangu satus ewu, nanging Mbok Siti isih kawatir ora cukup. Kadya ninggal jejabang ing tepining balumbang wae rasa sumelange Mbok Siti. Nanging piye maneh. Uripe Jarwati lan Asih, ora wenang dheweke melu campur. Mutlak duweke Jarwati lan Asih dhewe. Senajan sejatine, Mbok Siti wis aweh pamrayoga becike piye, nanging kabeh kaputusan ana Jarwati lan Asih. Dheweke ora nduwe kuwasa nemtokake dalan uripe liyan. "Muga-muga slamet, Ndhuk! Gusti Allah paring dalan sing paling apik kanggo awakmu sakloron," ujare Mbok Siti mewek lambene, tangane ngusapi eluh sing tumetes ngisor mripat.
Pak Toyo semono uga. Padha dene panemune Mbok Siti. Jarwati sing diangen-angen bakal dadi mantune, jebul wurung. Anane mung rasa getun. Getun kanthi ora pretungane tumindake sing sembrana mau sing nyababake Asih, nulak Trimo sing pengin bakal dadi bapake kuwalon. "Mung kari piye? Aku pengin weruh. Anakku lanang tenan apa ora?" guneme. "Yen nduweni manuk tenanan, kudune ora ngowoh kaya kebo ngono wae? Piye amprih bisane, lanang apa ora? Yen ora wani, nggawea rog ae! Wedhakan kandel, ginconan abang kana!" Sugal kandhane Pak Toyo marang Trimo sing mung mlolo nyawang Jarwati lunga.
"Ayoo!" Mbok Min njongkokake anake lanang saka mburi nganti meh wae kejlungup. "Kowe lanang tenan apa ora ta?" aloke maneh. "Age! Ditututi kana! Ora cocog senenganmu macak kaya Jaka Sembung! Ning atimu samenir!"
Jaka tuwa sing dijongkokake simboke lagi gelem tumandang sawise rada dipeksa wong tuwane. "Bismillahirahmanirahim," ngucap mangkono nuli setengah mlayu nututi Jarwati lan Asih sing mlaku durung adoh.
"Jar! Jar!" undange saka mburi. "Mandhega s*k!"
Jarwati satemene pengin ngendhegake laku, nanging Asih sing mbateg , "Ayo terus, Mak!" akone marang emake.
"Aku janji, Jar! Janji ora bakal tombok nomer maneh! Yakin! Sumpah! Wani sumpah piye wae!" guneme Trimo ndremimil.
"Ja dianggep, Mak! Anggepen suwara radiyo amoh!" clathune prawan cilik marang emake. "Ayo mlaku terus! Takon uwong mengko terminal bis ngendi. Harapan Jaya jurusan Probolinggo enek kok. Ka Probolinggo numpak Akas jurusan Kencong-Ambulu. Aja precaya omongane wong kuwi!"
"Aja sengak ta, Sih! Ora apik ngono iku," Jarwati ngelikake anake prawan.
"Sampeyan mengko tambah sengsara lo, Mak! Wong jelas iku kaya jenate bapak wonge."
"Ora apik ngono kuwi, Sih!" guneme Jarwati.
"Emak ngko keblithug maneh!" elik-elike prawan cilik. "Kuwi nggawe kalung jimat, awas!" aloke Asih weruh Trimo nggawe kalung lawe bandhul kothak ireng kaya duweke Jaka Sembung ana pilem.
"Ora-ora yen emakmu keguh rayuane. Emakmu ra tedhas japa mantra!" guneme Jarwati mandhes gawe atine bocah mau rada tentrem.
"Aku pengin nulung awakmu, Jar!" Juruse Trimo ngrayu Jarwati sing ngendhegake lakune. "Ngesakna anakmu?"
"Aku karo emak ora adol sengsara!" clathune Asih. "Aku ora butuh dingesakake. Iki wis takdirku. Bakal daklakoni kanthi eklas. Rak ya ngono ta, Mak?" takone marang Jarwati.
"Bener, Kang Trim," Jarwati nimpali omongane anake.
"Aja endhel, Mak! Tram ... Trim, kaya neng pilem tipi ae?" Protese Asih weruh emake atine wiwit lembek
"Aku nrima apa wae kahananku kok Kang!" Akire Jarwati mbenakake anggone ngundang Trimo mung kang, ngono wae. "Aku wis mbadhe. Awakmu bakal ngomong mangkono. Aku ora adol welas, ora nggunakake kakuranganku supaya padha welas. Aku wis seneng urip senajan winatesan ngene iki. Aja kokira wutaku bakal dakenggo gaco golek welase uwong liya terus gelem aweh sega sawungkus, ngombe saceglugan, utawa dhuwit saece rong ece."
Trimo ora nyangka. Juruse ora tedhas. Kamangka jaka tuwa mau yakin banget sadurunge yen jurus mau bakal bisa ngremuk atine Jarwati lan Asih. Nanging jebul babar-pisan ora tumama. Malah kawirangan tinemune. Jarwati lan Asih bisa mbadhek lan bener.
Jaka tuwa mau kaya kentekan akal wisan. Jurus andhalane wis tinangkisan apik Jarwati. Trimo nuli nggawe cara liya. Dheweke weruh, sejatine Jarwati katon sethithik atene wis lumer. Wis ora atos maneh. Mung anake sing jeneng Asih mau sing katon wangkal. Isih atos mbegegeg.
"Janggutmu nyanthur, nggemesake, Ndhuk!" Tangane Trimo nyuding janggute Asih sing pancen nyanthur. "Pipimu yen ngguyu dhekik, ayu lo yen gelem ngguyu awakmu!" rayune Trimo.
"Ngene ya?" Asih nuli mangap amba , "Ha ha ha," guyune dipeksa. Mesthi wae ora katon dhekik p**i mau krana dipeksa. "Dhekik, apa ora?" takone agal. "Ra sah ngrayu. Ndang bali kana! Aku gelem nduwe bapak maneh. Sarate ana. Kudu isa dadi imame emak. Dudu bapak sing senengane udhu togel. Yuk, mlaku, Mak!" Asih nuli nggeret teken kanggo nuntun Jarwati. Kekarone nuli mlaku mangulon parane.
*

Wengine isih ana dina iku uga. Pak Toyo lan Mbok Min ora bisa turu. Isih kepikiran Jarwati lan anake sing mau pamit mulih menyang Ambulu kepriye kabare. Wong tuwane Trimo mau embuh krana sabab apa kok kepranan marang Jarwati. Kamangka weruh yen wanita mau wuta. Nanging kok ngrasa cocog banget yen bakal dadi mantune. Luwih-luwih Pak Toyo. Wong tuwane lanang Trimo mau kaya kelangan pacangane wae rasane. Wengi iku dheweke ora bisa turu. Anane mung eling wewayangane Jarwati sing digadhang bakal dadi bojone Trimo anake.
Suwara kenthongan saka Waker sing jaga ana balene Uceng Joyo keprungu. Katitik sabanjure uluk-uluk, tandha yen wis wengi. Jam sewelas, mesthine. Pak Toyo metu kamar arep ngrokok kanggo ngusir rasa jibeg. Slepi wadhah kobot mbako ana meja ruwangan tamu. Pak Toyo kaget. Ana ruwang tamu katon Trimo anake lanang lagi lungguh ngadhep meja. Sirahe diseleh ana meja kaya keturon ana kono. Mripate Pak Toyo weruh gendul gambar mbah jenggot sing ana tulisane "Orang Tua", lan gelas isi banyu warna abang ana tangane bocah mau.
"Heeh! Tangi!" gugahe Pak Toyo marang Trimo sing sajake lagi mendem. "Bapak njaluk thithik ae. Mumpung emakmu ra weruh."
*

"Mo! Trimo!" Tangane nghoyag-oyag pundhake anake. "Aku njaluk thithik ae ya, ngge anget-angetan? Suwe bapakmu ra mambu ngene iki," guneme Pak Toyo tolah-toleh kawatir diweruhi sing wedok.
"Jarwatiiii," Suwarane Trimo pelo. Mripate angel dielekake. "Alhamdulillaaah, kowe balik!" Kaya wong nglindur.
"Iki bapakmu, Le. Dudu Jarwati."
"Bapakku mesthi setuju, Jar. Ja kuwatir! Gampang kok ngrayu bapak. Pokok dicepaki anggur kolesom karo rokok Cempaka apa Reca Penthung ae mesthi manut." Isih pelo durung sadhar bocah mau.
"Wah, ketoke nemen iki anakku mendeme," guneme Pak Toyo. "Iki tambule apa?" Nalika weruh ana piring sajake wadhah tambul sing kari sithik. "Hla, pancen tambule ngonokan, layak ora eling," guneme dhewe weruh rujak woh cubung sing gawe mendem bisa ora eling sing mangan. "Njajal enak apa ora?" tangane njupuk sairis nuli diemplok. "Enak, seger tur legi," ujare tangane njupuk siji maneh dielebokake tutuke. Banyu abang rupane ana gelas sing dicekel Trimo, dijupuk, "Mumpung ra weruh konok onggrok." Gleg, saceglugan, entek.
Cubung, woh-wohan sing ngandhung senyawa kimia aran "cyanogenic glycosides", sing bisa owah dadi "asam sianida", jroning awak. Sapa sing mangan bisa wuru kepara yen kakehan bisa nyababake mati. Sapa sing mendem karana mangan buwah iku kaya-kaya kelakon temenan apa sing diangen-angen. Basa moncere "halusinasi". Kang dumadi marang Trimo mangkono. Trimo kaya ngrasakake Jarwati bali maneh ana Wajak. Nemoni dheweke krana saking bantere bocah mau ngangen-angen wanita mau.
"Wis, kok tata atimu tenan ya, Jar?" gembrenenge Trimo isih nyelehake sirah ana meja krana krasa abot mbandhul kegawa mumete mambu anggur mbah jenggot.
"Kebat kliwat tenan awakmu, Le! Aja nemen-nemen ta, lehmu ngendeng!" elik-elike Pak Toyo. "Bapakmu melu susah yen ngene iki." Tangane sinambi ngiling banyu saka gendul ana gelas nuli diombe maneh. "Elinga karo sing Kuwasa! Elinga Gusti Allah!" guneme Pak Toyo wiwit banter karana alkohol sing ana omben mau wiwit campur getih. "Yuh, dedonga, Le! Muga-muga isih ana dalan kanggo nggayuh pepenginanmu." Krana pikirane wis owah mambu omben lan mau rong iris uwoh cubug, ora krasa tangane wong tuwa lanang mau njupuk maneh sisa rujak saka buwah sing ringih-ringih wujude. Diemplok kabeh mlebu weteng. "Ngene iki ora apik ... ngusak awak!" guneme aweh pitutur marang anake.
"Suk yen kasil rabi, nanggap sepekere Pak Manan, Kandenan ya, Jar! Yen kowe mengko meteng gedhe, sawayah-wayah kreseng-kreseng krasa arep mbayi, aku siyap marani Mbah Sebro, Kandenan. Masiya jam siji bengi ta, aku siyap, Jar!" saya nemen Trimo anggone ndleming.
"Ora mung sepeker corong thok. Nanggap dhalang Simun, Le. Wayangan pisan. Diruwat pisan wong anake bapak mung kowe. Anak ontang-anting kebanting." Pak Toyo katut salawana omongane krana barang loro sing mlebu ana wetenge.
"Tayuban pisan, Pak. Awan tayub, bengi wayangan. Ropyan-ropyan pisan. Bar manggulan mainan. Klowor, Pak Jas, Jolendhu Mirigambar diundang kon mbukak rolasan. Ceki, jembrek, benthuk, tiyam, digelar kabeh. Dhuwite cuk, kenek ngge tuku kontul, ya?"
"Senenganku jane dudu arak putihan kuwi lo, ning ketan ireng ngene iki lo, Le. Ngombene enak, ora rekasa kaya ngombe cap kontul ... ning komer kuwi karom lo."
Nggedhabyah ngaruwara guneme bapak lan anak. Racun sing mlebu ana wetenge wong sakloron mau gawe omongane salawana. Kala-kala aweh pitutur apik kaya adate pituture bapak marang anak, nanging wola-wali bali ngomong nggabyeg tanpa sadhar.
Mbok Min sing ngaweruhi bojo lan anake mendem, ngelus dhadha. Wanita mau tangi krana krungu ana ruwang tamu anak lan bojone jejagongan gayeng banter suwarane. Jebul bareng weruh sandhuwure meja ana gendul lan piring wadhah tambul, lagi mudheng. Kekarone mendem. Suwe Mbok Min ora ngonangi bojone mendem ngono kuwi. Biyen nalika manten anyar tumekane Trimo sunat, meh saben wengi guru lakine mau mendem. Bareng Trimo sunat ngancik remaja, leren. Lan iki katone bali gelem nyandhak barang iku maneh.
Mbok Min maune arep ngejarake wae polahe sing lanang. Sesuk yen wis tangi turu bakal dikandhani sareh. Wanita mau pana banget babagan ngene iki. Yen dielikake wektu lagi mendem bakal padu wae. Ora ana tabete, senajan ngomel ngetekake lambe satumang kari samerang. Ning rikala krungu guneme Pak Toyo sing siji iki, wanita mau ora kuwat ngampet muntabe.
"Ngko nanggap tayub. Ngundang sindhen Ning Suharti, garwane Pak Carik. Wis .. arep takudang lela lelo, sindhene," guneme Pak Toyo sirahe gela-gelo ora sadhar.
"Sampeyan apa kedanan?" takone Trimo wis lali basa maneh marang wong tuwane krana mendem.
"Saupama dheweke gelem dadi mbokmu kuwalon, taulihne mbokmu nyang Josari kana. Mae mbahmu!"
"Apaaa?!" bengoke Mbok Min krungu guneme sing lanang. Atine kemropok panas, "Kene dakgrujugi banyu peceren kene." Sing lanang digeret peksa tumuju sumur mburi omah.
Wektu iku uga Pak Toyo digrujugi ana plataran sumur nganggo banyu sumur anggone nimba senggotan. "Gerangane malah ngubyugi! Tangeh-tangeh dituturi anake apa piye! Ora, malah melu hoik. Getuuun, aku gelem korabi biyen. Eruh ngene jathukna pilih dirabi Anggoro pacarku biyen. Aja ora ngesakne kowe biyen dina-dina kipu nganti klemis lebu ngemper omahku, ra sudik. Jebul panggah ae lehmu mrusal. Rasakna iki!" Sinambi wola-wali nggrujug banyu sirahe bojone saka sumur anggone nyenggot. Senajan sing lanang glagepan, nanging ora nyurudake Mbok Min anggone nggrujug.

Trimo bablas onyeng. Rujak cubung sing dipangan gawe pikirane owah. Sepasar ngglenying nyeluki Jarwati.
Mbok Min wektu weruh yen Pak Utus liwat saka Jember, kegawa krana jibeg anake owah pikirane lumrah wadul marang sapa ngerti weruh omahe Jarwati sing jare Ambulu Jember kana. Mula wektu Pak Utus mertamu langsung crita apa anane kahanane Trimo.
"Ooo, ngaten ta larah-larahe," ngandikane Pak Utus sawise Pak Toyo nepungake awak lan bisane tekan Rowotengah.
"Leres, Pak. Pak Jebe tukang njala ingkang ngengken kula sowan mriki. Bokmenawi Panjenengan mboten kawratan ngeteraken kula sakluwarga dhateng Ambulu."
"Sinten wanita ingkang dados gantilaning ati yoga panjenengan niki?"
"Jarwati, Pak!" clemonge Trimo sumangat. "Jarwati, tepang nggih? Piyantunipun uayu jiyan ngaten." Tangane njempol loro.
Mbok Min sing weruh anake rada kaladuk anggone ngomong atine ora kepenak. "Ngapunten, Pak. Thole kula nggih ngaten nika. Kawit Ndhuk Jar, pamit wangsul dhateng Jember, radi ewah," ujare krana isin.
"Simbok ki pripun ta! Ncen Jarwati ayu saestu kok senajan mboten sumerap dalan," guneme jaka tuwa mau kuciwa. "Panjenengan sampun tepang nggih, Pak?" ngambali pitakonane marang Pak Utus.
"Ya apa weruh ta, Ma. Rowotengah-Ambulu iku adoh lo. Kokira Wajak karo Sanggarahan, apa Kandenan sing mung tangga desa ngono pa piye?" Pak Toyo ngandhani anake.
"Ning, sami-sami Jembere, ta?" protese Trimo sing pancen rada owah saiki.
"Jember iku amba, Nak!" Akire Pak Utus menehi katrangan. "Saka kene jarake patangpuluhan kilo. Aku ora tepung pawongan Ambulu kana."
"Piyambake gadhah yoga setri alit, Asih naminipun. Mosok mboten tepang?" Eyele Trimo kaya meksa gawe wong tuwane loro isin banget.
Pak Utus lan garwane mung mesem weruh polahe jaka mau. Jroning batin, kekarone ora bisa ngluputake bocah mau. Wong kang lagi ketaman katresnan kala-kala kaya Trimo ngono mau lumrah. "Aku kenal banget kok, Nak," ucape Pak Utus.
"Estu punika?" takone Trimo kebak pengarep-arep. "Alhamdulillah." Wola-wali epek-epek tangane diusapake praupane. "Sedherek, Nggih? Kaprenah pripun? Mangga mrika sakniki!" Kaya bocah cilik sing disemayani arep ditukokake dolanan wae. Nyusu selak ora kanten.
"Sing kanten ta, Le!" penggake Mbok Min. "Wong durung karuwan Pake iki tepung tenan karo Jarwati kok. Guyon palinga." Nuli ngomong marang sing nduwe omah, "Mpun gujengan ta, Pak!"
"Mboten kok. Estu kula sampun tepang. Malah tepang sanget kadi kaluwarga."
"Rak tenan ta, Mbok!" Trimo geginjalan krungu kandhane Pak Utus. "Dikandhani, og! Aku iki embuh lo. Kados dhukun."
"Hus!" elik-elike Mbok Min marang anake sing kaya bocah cilik. "Taksih kaprenah napa?" pitakone diarahake marang Pak Utus.
"Anake kae ta?" ujare wong lanang sing nduwe omah mau nyuding Asih sing bali saka mesjid ngaji.
Pak Toyo, Mbok Min, lan Trimo nyawang bocah sing disuding Pak Utus. Katon Asih numpak sepedhah mini nyangklong tas menggok latar omah.
"Ndhuk Asiiih! Anakku," guneme Trimo weruh bocah mau nyendhekake sepedhahe ana badhug emperan omah.
Asih sing weruh dumadakan jaka tuwa mau ana omah kono nyawang kebak rasa ora seneng. Ora gelem aweh sauran sakecap wae, mung nyawang sedhela, nuli mlayu mlebu pawon papan dheweke lan Jarwati manggon ana omah kono.
"Ndhuk Asiih!" bengoke Trimo ngundang prawan cilik mau. "Lali apa piye karo Pak Trimo awakmu? Aku mrene arep nyusul awakmu, Ndhuk. Dakjak mulih menyang Tulungagung, ana Wajak kana lo!" guneme dremimilan.
Mbok Min nangis weruh anake kaya mangkono anggone adreng kepicut marang Jarwari lan Asih anake. Wis ana telung sasi sajege mendem cubung bocah mau anane mung nglamun, dheleg-dheleg ketara yen jibeg. "Kados mekaten kahananipun, Pak!" ujare marang Pak Utus. "Kemungkrung bojo. Sampun kula beta dhateng pundi-pundi mboten wonten tabetipun." Sesenggukan anggone ngomong diselani ngusap eluh sing tumetes ana p**ine sing wiwit kisut. "Mang paring pitulungan! Anane namung ngrisak awake piyambak thole kula menika. Mboten purun maem, menawi dalu melek kemawon. Riyin lema thole niki, samangke kuru kados menika. Napa ingkang kedah kula lampahi? Kula lan bapake bakal sumadya, mboten kawratan. Jer thole kula saged waras malih."
"Karemanipun napa?" pitakone Pak Utus bokmenawa kena kanggo slimuran bocah mau.
"Nyambut damel. Kula akeni. Kawit Jarwati lunga, piyambake sregep anggenipun medamel. Mboten sumerep wayah. Kandhanipun pados nyatra kathah, badhe damel nambakaken Jarwati lan ragat sekolahipun Asih."
"Ngesakaken, nggih?"
"Nanging wonten ginanipun. Lare kula badhe mituhu menawi dipungorohi Jarwati napa Asih ingkang ngengken. Salatipun ugi trep. Ngglendhor sekedhik dipunancam badhe dipunkandhakaken Jarwati, langsung bidhal. Mursalipun sampun prei. Kuthuk samangke," wadulane Mbok Min.
"Niki kula mboten janji, nggih," ngandikane Pak Utus marang Mbok Min lan Pak Toyo. "Cobi mangke kula takrembagan kaliyan Jarwati. Larenipun saweg tilik griya Ambulu diputerake yoga setri. Pripun saenipun. Ngesakaken Nak Trimo. Perkawis Asih, lare niku taksih alit. Waton mangke Nak Trimo temen-temen anggenipun tobat, insaallah saged lilih kok. Kula pitados sanget."
Kanthi rasa marem krana wis antuk kasaguhan saka Pak Utus sing bakal ngrimuk atine Jaarwati lan Asih, Pak Toyo sakaluwarga akire pamit sore iku uga. Sethithik rasa marem senajan durung mesthi kasile, nanging saora-orane ana tandha-tandha bakal ana dalan murih anake bisa nyawiji klawan wanita sing dadi gantilaning ati. Wektune kapan? Embuh durung ana kajelasan sing gumathok. Pak Utus mung ngandikan samangsa-mangsa kasil pangrimuke, bakal dolan menyang Wajak. Sisan tilik omahe Jebe kanca nulis Sastra Jawa tanggane Pak Toyo.
*
Sulastri lungguhan ana ruwang tamu. Jejagongan klawan Pak Suradi lan Solehudin adhine sing ngepasi lepas dhinas merlokake tilik wong tuwane ana Bendo. Kaya adat saben yen lepas dhinas ora piket ana Polsek, pulisi mudha mau mesthi nyisihake wektu endhang omah sing ana Bendo. Tilik bapak lan mbakyune ora ketang mung saklapan. Pinangka pulisi wektu preine ora maton. Ora kena ditemtokake dinane apa. Senajan tanggal abang, bisa uga Solehudin ngepasi piket sing ora kena ditinggal. Ora kaya PNS sing saben tanggal abang, prei. Yen pulisi ora mangkono.
"Apa ora tau kepethuk masmu awakmu, Dhik?" Lastri takon marang Solehudin ana ruwang tamu sinambi ngemil kacang goreng sore iku.
"Mung kala-kala wae, Mbak. Saiki omahe ana Sumbergempol. Adoh saka Polsek Boyolangu."
"Aku ya suwi ora sambung. Saploke rabi karo Mbak Rouse wis ora tau saba terob. Dadi ya ora tau pethuk. Terakir kae pethuk ana Pulotodho. Dheweke isih gelem main kae. Saiki jare wis prei total."
"Sokur yen ngono!" Pak Suradi melu cluluk ana kono. "Melu seneng aku krungu. Rouse dhewe saiki kabare gelem madhep ngulon barang?"
"Alhamdulillah yen ngono, Pak. Lastri ya melu seneng. Jebul mbakyuku ipe, bisa mari."
"Kabeh iku ana watese kok, Ndhuk. Mursal uga ana watese. Ana tepise. Yen wis kabukak atine dening Gusti, ana wae dalan kanggo minggir tumuju tepising mursal. Kabeh tansah owah manut mobah mus*king jaman. Ora ana titahing Gusti iku langgeng selawase. Sing langgeng mung Gusti Kang Maha Langgeng. Bisa uga sing langgeng ya owah-owahan iku mau. Tansah owah nut jantraning Gusti," guneme wong tuwa lanang sinambi ngoncek kacang goreng sing ana ngarepe.
*

Lamun ginagas pancen bener anane. Kabeh sing ana alam donya ora ana sing langgeng. Tansah owah manut jantraning Kang Akarya Jagad. Kaya wektu sing ora bakal bali maneh. Lumaku maju ninggalake wektu mburi. Ora bakalan bali senjan mung sakedheping paningal. Senajan jam, rina, wengi, tanggal, sasi, dina, kala mangsane padha, nanging sejatine ora ateges bali maneh. Mung padha arane, nanging beda kahanane. Ukum alam sing ora bisa diselaki. Tansah owah ora mandheg-mandheg tanpa kita sadhari yen sejatine owah-owahan iku langgeng anane. Saka ora ana dadi ana, lumaku terus tanpa ana sing bisa ngendheg senajan mung sagebyare thathit suwene.
Semono uga lelakon urip kang sinandhang dening titahing Gusti sing aran manungsa. Tansah owah manut kang ginarisake Gusti. Kita pancen diwajibake ngupaya supaya bisa nggayuh panggayuhan sing dipepengini. Diwajibake ngupadi cara kanggo bisane kelakon. Nanging yen pancen iku wus garising Kang Maha Nasa, kita kudu bisa nrima kanthi eklas. Yen ora ngono kang tumanduk mung rasa ngangsa-angsa, temahe ngresula, ndakwa Gusti ora adil. Yen ta antuk milih, ora ana manungsa sing gelem milih linairake saka wong tuwa sing kacingkrangan. Ora ana sing bakal milih nduweni praupan ala. Kena dipasthekake kabeh bakal milih nduwe pasuryan pekik yen kakung, lan sulistya menawa iku putri. Apa maneh mokal yen ta bakal milih cacat kaya Lastri sing ora weruh sorote srengenge, padhange rembulan, kumerlape lintang.
"Awakmu gek ndang rabi! Bapak selak pengin nggendhong putu, Sol!" guneme Pak Suradi sinambi ngemplok kacang sing wis dioncek.
"Iya, Dhik!" Lastri nimpali omongane bapake. "Ben ayem atiku. Tegese yen aku mengko tuwa, wis ora bisa dhewe ana sing ngrumat. Muga-muga ponakanku mengko njawa karo budhene."
"Aja omong ngono ta, Mbak!" saute Solehudin marang mbakyune sing wuta.
"Aku sadhar kok, Dhik. Mbakyumu iki wuta. Arep apa-apa winatesan. Senajan saiki aku nduweni bandha sing kena kanggo ngopahi rewang, nanging kaya ature bapak mau. Ora selawase wong iku panggah. Ana kalane ana nduwur, ana kalane ana ngisor. Sing ora kena diselaki mung siji. Sansaya mundhak taun mesthi aku saya tuwa. Bisa uga bandhaku entek krana wis ora payu tanggapan. Iku sing dadi kakawitaranku mengko. Aja nganti aku ngrepoti wong liya sing ora kaprenah apa-apa. Yen nduwe ponakan, ya anakmu mau, apa salah aku yen rumangsa ayem? Bakal taksuwalikke kabeh bandhaku marang anak-anakmu mengko. Bokmenawa dhewke bisa nata kepriye supaya aku mengko yen mati ora nganti desa sing ngupakara layonku. Aja nganti mori kanggo kafan wae kudu warga sing nukokake."
"Ora bakalan, Mbak!" Pulisi pangkat Briptu mau sumauran mandhes.
"Sapa sing bisa njamin yen aku panggah kaya ngene? Ora ana ta? Saora-orane yen aku nduweni ponakan, ana sing diarep-arep doh blahine aku ketleyek. Apa maneh aku yakin, bapake bakal nggulawenthah kanthi apik ponakanku mengko," ujare prawan umur telungpuluh taun mau.
"Penginku ora mung ngono. Kepara awakmu malah nduweni anak dhewe, Mbak."
"Rong taun kepungkur pancen ngono, Dhik. Bareng talimbang-limbang saiki wis ora ngono. Petungku yen aku nduwe anak, njur piye olehku ngopeni? Apa ora malah ngesakne bocah mau? Durung maneh wong sing gelem ngrabi aku ancase mung arep ngapek bandhaku ae. Yusup contone. Jare gelem ngrabi. Eeee, durung-durung wis ngomong njaluk modhal kanggo dodolan."
"Dodolan apa, Ndhuk?" Pak Suradi nylemong pitakonan.
"Duka, paling dodolan kartu remi napa dhomino menawi mboten kertu kisut. Wong lare niku main mawon pendamelane," aloke Lastri. "Pilih ijenan mawon, Pak. Timbang gadhah bojo ning nggatelke telih."
"Eh, Mbak!" guneme Solehudin. "Jare ana oprasi mripat. Apa ora pengin sampeyan bisa weruh?"
"Wah, bakal cilaka, ha ha," sumaure Lastri dipungkasi gumuyu.
"Piye ta kih? Cilakane piye? Apa ora malah seneng bisa urip lumrah. Bisa ndelok, apa-apa bisa dhewe. Njur omah-omah nduwe anak dirumat dhewe. Apa ora pengin?"
"Ora!" saurane Lastri cekak aos.
"Nyangapa, Ndhuk?" Pak Suradi takon krana gumun. "Ragate ana wae kok. Bandhamu akeh lo."
"Dhik," guneme prawan mau marang adhine lanang. "Lastri ora weruh kawit lair. Aja kopadhakke kalawan wong sing wuta nanging tau weruh sadurunge. Aku ora pengin kaget krana dumadakan weruh warna abang, ijo, putih, ireng. Bisa-bisa aku edan. Wis cukup aku ngene wae. Aku wis marem kok. Togna wae warna abang, ijo, putih mau manut angen-angenku dhewe. Semono uga, jarna aku ngreka manut angen-angenku dhewe senajan ora padha karo apa sing kowruhi kanthi mripatmu. Aku marem kok karo kahananku ngene iki. Babar-pisan aku ora ngresula. Kepara aku malah wola-wali ngucap sokur konjuk marang Gusti Allah. Krana aku diparingi kuwat nglakoni pacoban ngene iki. Tegese aku titah kang pinilih Gusti kanggo nglakoni pacoban iki. Bokmenawa yen wong liya, ora bakal kuwat. Gusti Allah nuli milih aku, krana Gusti yakin, Lastri bakal kuwat nglakoni. Ngono wae saiki anggonku mikir, Dhik."
Ora krasa eluhe Solehudin ndrodos krungu gunemane mbakyune. Luwih-luwih Pak Suradi. Wong tuwa mau ndhingkluk nutupi praupan wis ora kuwat maneh ngempet tangise krana trenyuh. "Di, Suradi!" guneme wong lanang tuwa mau madani awake dhewe. "Beja timen awakmu nduweni anak kaya Lastri. Biyen bocah sing ora sengaja dadi anakmu krana kowe mendem ditulung Tatik ibune, saiki malah sing bisa melekke mripatmu. Sing malah ngglandhang, ngginggirake awakmu saka sagara geni kamursalan. Awakmu kudu blajar saka dheweke. Aja nganti ora. Ayo! Kuwajibanmu ngreksa bocah iku. Aja nganti panemune sing apik mau owah, krana awakmu ora bisa aweh pager rapet, tembok kandel supaya ora kekraman dening wong liya. Kena panggodhane liyan sing bakal njebol adeg-adege sing jejeg!"
"Wah, bapak kok baper ta?" aloke Lastri krungu guneme bapake.

Ana candhake

Address

Tulungagung

Website

facebook.com

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Ngomong Basa Jawa posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Ngomong Basa Jawa

29/05/2026

13/05/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category