17/07/2026
पावसाळ्यातला तोच जुना झणझणीत 'खेकड्याचा रस्सा'! चुलीवरच्या या गावरान चवीचं रहस्य आज उलगडलं... जेवताना कोणीही ताटावरून उठणार नाही.
पावसाळा सुरू झाला की मांसाहारी आणि सीफूड प्रेमींना वेध लागतात ते झणझणीत खेकड्याच्या रस्स्याचे. खेकड्यांचा रस्सा चवीला जितका भन्नाट लागतो, तितकाच तो आरोग्यासाठी आणि विशेषतः पावसाळ्यात होणाऱ्या सर्दी-खोकल्यावर अत्यंत गुणकारी मानला जातो. आज आपण अस्सल गावरान आणि चुलीवरच्या चवीचा खेकड्याचा रस्सा घरच्या घरी कसा बनवायचा ते पाहणार आहोत. खेकड्यांचा अर्क काढून बनवलेला हा रस्सा इतका चविष्ट होतो की, भाकरीसोबत खाताना कोणीही ताटावरून लवकर उठणार नाही.
लागणारे अचूक साहित्य:
१. मुख्य साहित्य:
खेकडे (चिंबोऱ्या): अर्धा डझन (स्वच्छ धुवून, मधला भाग आणि मोठ्या नांग्या वेगळ्या केलेल्या)
तेल: ४ ते ५ मोठे चमचे
२. गावरान वाटणासाठी (काळा मसाला):
कांदा: २ मोठे (उभे चिरून थोडे तेल लावून काळे होईपर्यंत भाजलेले)
सुके खोबरे: अर्धी वाटी (किसून काळपट रंगावर भाजलेले)
लसूण: १० ते १२ पाकळ्या
आलं: १ इंच तुकडा
कोथिंबीर: मूठभर
३. पावडर मसाले:
घरगुती लाल मसाला (कांदा-लसूण किंवा घाटी मसाला): ३ ते ४ चमचे (तिखटाच्या आवडीनुसार)
हळद: अर्धा छोटा चमचा
गरम मसाला किंवा मटण मसाला: १ चमचा
मीठ: चवीनुसार
गरम पाणी: रस्स्याच्या अंदाजानुसार
सविस्तर कृती (स्टेप-बाय-स्टेप पद्धत):
पायरी १: खेकडे स्वच्छ करणे आणि अर्क (रस) काढणे
खेकड्याचा रस्सा बनवताना सर्वात महत्त्वाची स्टेप म्हणजे खेकड्यांचे छोटे पाय मिक्सरमध्ये थोडे पाणी घालून एकदम बारीक वाटून घेणे. वाटलेले हे मिश्रण एका गाळणीने किंवा सुती कपड्याने गाळून त्याचा अर्क (पांढरट रस) एका भांड्यात काढून घ्या. हाच अर्क रस्स्याला खरी गावरान चव आणि दाटसरपणा देतो.
पायरी २: कांदा-खोबऱ्याचे काळपट वाटण
तव्यावर सुके खोबरे आणि उभा चिरलेला कांदा छान लालसर-काळपट रंगावर भाजून घ्या. आता मिक्सरच्या भांड्यात भाजलेला कांदा, खोबरे, आलं, लसूण आणि कोथिंबीर एकत्र करा. थोडे पाणी घालून एकदम बारीक आणि गुळगुळीत पेस्ट तयार करून घ्या.
पायरी ३: रस्स्याची खमंग फोडणी
एका जाड बुडाच्या पातेल्यात ४-५ चमचे तेल कडकडीत गरम करा. तेल तापले की गॅस बारीक करा आणि त्यात हळद, तुमचा घरगुती लाल मसाला आणि गरम मसाला घाला. मसाले तेलात काही सेकंद परतून घ्या आणि लगेच मिक्सरमध्ये तयार केलेले काळपट वाटण यात घाला.
पायरी ४: मसाला परतणे
हा मसाला तेलात कडेने तेल सुटेपर्यंत (साधारण ५ ते ७ मिनिटे) चांगला परतून घ्या. मसाला जितका चांगला परतला जाईल, रस्स्याला तर्री तितकीच उत्तम येईल.
पायरी ५: खेकडे शिजवणे आणि अर्क घालणे
मसाल्याला तेल सुटले की यात स्वच्छ केलेले खेकडे आणि मोठ्या नांग्या घाला. मसाल्यात खेकडे चांगले मिक्स करून २ मिनिटे परतून घ्या. आता यात आपण मघाशी काढून ठेवलेला खेकड्यांच्या छोट्या पायांचा अर्क (रस) घाला.
पायरी ६: रस्सा उकळणे
तुम्हाला रस्सा किती दाटसर किंवा पातळ हवा आहे त्या अंदाजाने यात अजून थोडे कडकडीत गरम पाणी ओता. चवीनुसार मीठ घाला आणि रस्स्याला खळखळून उकळी येऊ द्या.
पायरी ७: तर्री आणणे
रस्स्याला उकळी आली की गॅस मध्यम करा आणि पातेल्यावर अर्धवट झाकण ठेवून १० ते १२ मिनिटे रस्सा चांगला उकळू द्या. खेकडे लवकर शिजतात, पण उकळल्यामुळे खेकड्यांचा पूर्ण स्वाद रस्स्यात उतरतो आणि रस्स्यावर मस्त लालभडक तर्री जमा होते. गॅस बंद करा आणि ताजी कोथिंबीर भुरभुरा.
तुमचा झणझणीत आणि तर्रीदार खेकड्याचा रस्सा खाण्यासाठी तयार आहे. हा रस्सा तांदळाच्या किंवा ज्वारीच्या गरम भाकरीसोबत सर्व्ह करा.
खवय्यांसाठी खास टिप्स:
१. खेकड्यांच्या पायांचा रस (अर्क): खेकड्यांचा रस्सा बनवताना छोट्या पायांचा रस काढून तो रस्स्यात वापरणे अत्यंत गरजेचे आहे. या रसामुळेच रस्स्याला हॉटेलसारखी ओरिजनल चव आणि नैसर्गिक दाटसरपणा येतो, ज्यामुळे रस्सा पातळ पाण्यासारखा लागत नाही.
२. काळपट वाटणाचा वापर: रस्स्याला अस्सल चुलीवरच्या गावरान रस्स्यासारखा लाल-काळपट रंग हवा असेल, तर वाटणासाठी कांदा आणि खोबरे नेहमी मध्यम आचेवर थोडे डार्क ब्राऊन (काळपट) होईपर्यंत भाजून घ्यावे. पण ते करपणार नाही याची काळजी घ्यावी.
३. गरम पाण्याचाच वापर: मसाल्यात नेहमी कडकडीत गरम पाणी ओतावे. गार पाणी वापरल्यास रस्स्याला खणखणीत लालभडक तर्री (कट) येत नाही आणि मसाल्याची चवही बिघडते.