10/09/2026
"ထမင်း တလုတ် အတွက် အဆိပ်သောက်နေရတဲ့ ကမ္ဘာ့လယ်သမားများ"
ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ် စားပွဲပေါ်မှာ မြင်တွေ့နေရတဲ့ လတ်ဆတ်တဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ၊ သစ်သီးဝလံတွေနဲ့ ဆန်စပါးတွေ နောက်ကွယ်မှာ အလွန် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ အမှောင်ခြမ်း တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။
အဲဒါကတော့ ဒီအစားအစာတွေကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ပေးနေတဲ့ ကမ္ဘာတဝန်းက လယ်သမား ထက်ဝက်နီးပါးဟာ နှစ်စဉ် #ပိုးသတ်ဆေးအဆိပ်သင့်မှု ကို #ဆိုးရွားစွာခံစားနေရတယ် ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတခါမှာတော့ Pesticide Action Network (PAN) လို နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ လေ့လာမှုတွေအရ ဒီအသံတိတ် လူသတ်သမားအကြောင်းကို ဗဟုသုတအနေနဲ့ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်ပါ။
နှစ်စဉ် သန်း ၃၈၀ ကျော်သော အဆိပ်သင့်မှုများ
ကမ္ဘာပေါ်မှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်သားပေါင်း ၈၆၀ သန်း ဝန်းကျင် ရှိပါတယ်။ အဲဒီအထဲကနေ နှစ်စဉ် လူပေါင်း ၃၈၅ သန်းခန့် (၄၄ ရာခိုင်နှုန်း) ဟာ #မတော်တဆ ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှုတွေကို #ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားနေရပါတယ်။
အဆိပ်သင့်မှု အများဆုံး ဒေသတွေကတော့ တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှနဲ့ အရှေ့အာဖရိကတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံအလိုက် ကြည့်ရင် အနောက်အာဖရိကက ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံမှာ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်ပြီး လယ်သမား ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်ဖူးတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေက ဆိုပါတယ်။
ပိုဆိုးတာက ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှုကြောင့် နှစ်စဉ် #လယ်သမားပေါင်း၁၁၀၀၀ လောက် #အသက်ဆုံးရှုံးနေရပါတယ်။ အဲဒီ သေဆုံးသူတွေရဲ့ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ အများဆုံး အိန္ဒိယနိုင်ငံက ဖြစ်နေတာဟာ အလွန် ထိတ်လန့်စရာ ကောင်းပါတယ်။
ဘာကြောင့် ဒီလောက် အဆိပ်သင့်ရသလဲ
ပိုးသတ်ဆေး အန္တရာယ်ကို ကမ္ဘာတလွှားမှာ သတိပေးနေပေမဲ့ သုံးစွဲမှုကတော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ကထက် နှစ်ဆကျော် တိုးလာပြီး လက်ရှိအချိန်မှာ တစ်နှစ်ကို တန်ချိန် ၄ သန်းနီးပါးအထိ စံချိန်တင် သုံးစွဲလာကြပါတယ်။ လယ်သမားတွေဟာ အဓိကအားဖြင့် ဆေးဖျော်စပ်ချိန်၊ ပက်ဖျန်းချိန်၊ ဆေးဖျန်းထားတဲ့ သီးနှံတွေနဲ့ အဝတ်အစားတွေကို ကိုင်တွယ်ချိန်တွေမှာ #အရေပြားနဲ့အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကနေတဆင့် အဆိပ်သင့်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အကြီးမားဆုံး ပြဿနာ နှစ်ခု ရှိပါတယ်။
ပထမတစ်ခုက အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေရဲ့ Double Standard ပါ။ ဥရောပ (EU) လို နိုင်ငံတွေဟာ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ပိုးသတ်ဆေး (ဥပမာ Paraquat လို ဆေးမျိုး) တွေကို ကျန်းမာရေးအရ သူတို့နိုင်ငံတွင်းမှာ သုံးစွဲခွင့် ပိတ်ပင်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ဓာတုဆေးတွေကို ဥရောပကုမ္ပဏီတွေက ဆက်လက် ထုတ်လုပ်ပြီး အာရှနဲ့ အာဖရိကလို ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံတွေကိုတော့ ပုံမှန် တင်ပို့ရောင်းချနေပါတယ်။
ဒုတိယပြဿနာက အကာအကွယ် ဝတ်စုံ (PPE) ပါ။ ပိုးသတ်ဆေး ဖျန်းရင် တစ်ကိုယ်လုံး လုံခြုံတဲ့ PPE ဝတ်စုံ ဝတ်ရမယ်လို့ စည်းမျဉ်းထုတ်ထားပေမဲ့ အာရှနဲ့ အာဖရိကလို အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်လောက် ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေက လယ်သမားတွေအတွက် အဲဒီလို လုံခြုံထူထဲတဲ့ ဝတ်စုံတွေ ဝတ်ပြီး အလုပ်လုပ်ဖို့ဆိုတာ လက်တွေ့မှာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် သာမန်အဝတ်အစားတွေနဲ့ပဲ ဖျန်းရတဲ့အတွက် အရေပြားကနေတစ်ဆင့် အဆိပ်တွေ အလွယ်တကူ စိမ့်ဝင်သွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရေရှည်ဆိုးကျိုးဖြစ်တဲ့ ပါကင်ဆန် နဲ့ ကလေးလုပ်သားများ
ဒီလေ့လာမှုတွေမှာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းခွင်ထဲ ရောက်နေတဲ့ ကလေးလုပ်သား ၈၄ သန်းကျော်ရဲ့ အခြေအနေကို အတိအကျ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ကလေးတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ ဓာတုဆေးတွေကို ပိုပြီး အလွယ်တကူ စုပ်ယူနိုင်လို့ အန္တရာယ် ပိုကြီးမားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် လတ်တလော ခေါင်းမူး၊ အန် တာမျိုးလောက် မဟုတ်ဘဲ ပိုးသတ်ဆေးတွေမှာ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ရေရှည်ဆိုးကျိုးတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဥပမာ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြောကို ထိခိုက်စေပြီး လက်တုန်/ခြေတုန်ဖြစ်စေတဲ့ ပါကင်ဆန်ရောဂါဟာ ပိုးသတ်ဆေးတွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေတယ်လို့ ပညာရှင်တွေက အခိုင်အမာ ဆိုပါတယ်။
နယ်သာလန်နိုင်ငံက Rendert ဆိုတဲ့ လယ်သမားတစ်ဦးက ကျွန်တော်က သားအကြီးဆုံးဆိုတော့ လယ်ထဲမှာ နှစ်ပေါက်အောင် ပိုးသတ်ဆေးတွေ ဖျန်းခဲ့ရတယ်။ အခု ကျွန်တော် ခံစားနေရတဲ့ ပါကင်ဆန်ရောဂါက အဲဒီပိုးသတ်ဆေးတွေကြောင့်ပဲ လို့ ဖွင့်ဟပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေကို သတိထားမိတဲ့ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီနဲ့ အီတလီ နိုင်ငံတွေမှာဆိုရင် ပါကင်ဆန်ရောဂါကို လယ်သမားတွေမှာ အဖြစ်များတဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ရောဂါ အဖြစ်တောင် တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးထားရပါတယ်။
PAN (အိန္ဒိယ) ရဲ့ တာဝန်ရှိသူ ဂျေရာကူးမား ကတော့ "ဒါဟာ လျစ်လျူရှုထားလို့ မရတော့တဲ့ ဧရာမ အကျပ်အတည်းကြီး တစ်ခု" လို့ သတိပေးလိုက်ပါတယ်။
အခုလေ့လာမှုဟာ တော်တော်လေး တိကျနေပြီ ဖြစ်ပေမဲ့ ကမ္ဘာတဝန်းက ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှု မှတ်တမ်းတွေက အများကြီး လိုအပ်နေပါသေးတယ်။
ဒါကြောင့် နိုင်ငံတိုင်းမှာ တိကျခိုင်မာတဲ့ စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင် စနစ်တွေ ထားရှိဖို့ လိုအပ်နေသလို၊ လယ်သမားတွေနဲ့ သူတို့မိသားစုတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် အန္တရာယ်များတဲ့ ပိုးသတ်ဆေးတွေကို အမြန်ဆုံး ဖယ်ရှားပြီး ပိုမိုဘေးကင်းတဲ့ အခြား ဇီဝနည်းပညာ ရွေးချယ်စရာတွေ ဖန်တီးပေးဖို့ ပညာရှင်တွေက အလေးအနက် တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
Ref:
The Guardian - Almost half of world’s farmers poisoned by pesticides every year, experts find
https://www.facebook.com/100054631771434/posts/1659309149233462/?mibextid=CDWPTG
ထမင်း တလုတ် အတွက် အဆိပ်သောက်နေရတဲ့ ကမ္ဘာ့လယ်သမားများ
ကျွန်တော်တို့ နေ့စဉ် စားပွဲပေါ်မှာ မြင်တွေ့နေရတဲ့ လတ်ဆတ်တဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွေ၊ သစ်သီးဝလံတွေနဲ့ ဆန်စပါးတွေ နောက်ကွယ်မှာ အလွန် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ အမှောင်ခြမ်း တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။
အဲဒါကတော့ ဒီအစားအစာတွေကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ပေးနေတဲ့ ကမ္ဘာတဝန်းက လယ်သမား ထက်ဝက်နီးပါးဟာ နှစ်စဉ် ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှု ကို ဆိုးရွားစွာ ခံစားနေရတယ် ဆိုတဲ့ အချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတခါမှာတော့ Pesticide Action Network (PAN) လို နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ လေ့လာမှုတွေအရ ဒီအသံတိတ် လူသတ်သမားအကြောင်းကို ဗဟုသုတအနေနဲ့ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်ပါ။
နှစ်စဉ် သန်း ၃၈၀ ကျော်သော အဆိပ်သင့်မှုများ
ကမ္ဘာပေါ်မှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်သားပေါင်း ၈၆၀ သန်း ဝန်းကျင် ရှိပါတယ်။ အဲဒီအထဲကနေ နှစ်စဉ် လူပေါင်း ၃၈၅ သန်းခန့် (၄၄ ရာခိုင်နှုန်း) ဟာ မတော်တဆ ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှုတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားနေရပါတယ်။
အဆိပ်သင့်မှု အများဆုံး ဒေသတွေကတော့ တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှနဲ့ အရှေ့အာဖရိကတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံအလိုက် ကြည့်ရင် အနောက်အာဖရိကက ဘာကီးနားဖားဆို နိုင်ငံမှာ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်ပြီး လယ်သမား ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်ဖူးတယ်လို့ မှတ်တမ်းတွေက ဆိုပါတယ်။
ပိုဆိုးတာက ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှုကြောင့် နှစ်စဉ် လယ်သမားပေါင်း ၁၁,၀၀၀ လောက် အသက်ဆုံးရှုံးနေရပါတယ်။ အဲဒီ သေဆုံးသူတွေရဲ့ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ အများဆုံး အိန္ဒိယနိုင်ငံက ဖြစ်နေတာဟာ အလွန် ထိတ်လန့်စရာ ကောင်းပါတယ်။
ဘာကြောင့် ဒီလောက် အဆိပ်သင့်ရသလဲ
ပိုးသတ်ဆေး အန္တရာယ်ကို ကမ္ဘာတလွှားမှာ သတိပေးနေပေမဲ့ သုံးစွဲမှုကတော့ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ကထက် နှစ်ဆကျော် တိုးလာပြီး လက်ရှိအချိန်မှာ တစ်နှစ်ကို တန်ချိန် ၄ သန်းနီးပါးအထိ စံချိန်တင် သုံးစွဲလာကြပါတယ်။ လယ်သမားတွေဟာ အဓိကအားဖြင့် ဆေးဖျော်စပ်ချိန်၊ ပက်ဖျန်းချိန်၊ ဆေးဖျန်းထားတဲ့ သီးနှံတွေနဲ့ အဝတ်အစားတွေကို ကိုင်တွယ်ချိန်တွေမှာ အရေပြားနဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကနေတဆင့် အဆိပ်သင့်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အကြီးမားဆုံး ပြဿနာ နှစ်ခု ရှိပါတယ်။
ပထမတစ်ခုက အနောက်နိုင်ငံကြီးတွေရဲ့ Double Standard ပါ။ ဥရောပ (EU) လို နိုင်ငံတွေဟာ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ပိုးသတ်ဆေး (ဥပမာ Paraquat လို ဆေးမျိုး) တွေကို ကျန်းမာရေးအရ သူတို့နိုင်ငံတွင်းမှာ သုံးစွဲခွင့် ပိတ်ပင်ထားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ဓာတုဆေးတွေကို ဥရောပကုမ္ပဏီတွေက ဆက်လက် ထုတ်လုပ်ပြီး အာရှနဲ့ အာဖရိကလို ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံတွေကိုတော့ ပုံမှန် တင်ပို့ရောင်းချနေပါတယ်။
ဒုတိယပြဿနာက အကာအကွယ် ဝတ်စုံ (PPE) ပါ။ ပိုးသတ်ဆေး ဖျန်းရင် တစ်ကိုယ်လုံး လုံခြုံတဲ့ PPE ဝတ်စုံ ဝတ်ရမယ်လို့ စည်းမျဉ်းထုတ်ထားပေမဲ့ အာရှနဲ့ အာဖရိကလို အပူချိန် ၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်လောက် ရှိတဲ့ နိုင်ငံတွေက လယ်သမားတွေအတွက် အဲဒီလို လုံခြုံထူထဲတဲ့ ဝတ်စုံတွေ ဝတ်ပြီး အလုပ်လုပ်ဖို့ဆိုတာ လက်တွေ့မှာ လုံးဝ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် သာမန်အဝတ်အစားတွေနဲ့ပဲ ဖျန်းရတဲ့အတွက် အရေပြားကနေတစ်ဆင့် အဆိပ်တွေ အလွယ်တကူ စိမ့်ဝင်သွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရေရှည်ဆိုးကျိုးဖြစ်တဲ့ ပါကင်ဆန် နဲ့ ကလေးလုပ်သားများ
ဒီလေ့လာမှုတွေမှာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းခွင်ထဲ ရောက်နေတဲ့ ကလေးလုပ်သား ၈၄ သန်းကျော်ရဲ့ အခြေအနေကို အတိအကျ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ ကလေးတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ ဓာတုဆေးတွေကို ပိုပြီး အလွယ်တကူ စုပ်ယူနိုင်လို့ အန္တရာယ် ပိုကြီးမားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် လတ်တလော ခေါင်းမူး၊ အန် တာမျိုးလောက် မဟုတ်ဘဲ ပိုးသတ်ဆေးတွေမှာ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ရေရှည်ဆိုးကျိုးတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဥပမာ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြောကို ထိခိုက်စေပြီး လက်တုန်/ခြေတုန်ဖြစ်စေတဲ့ ပါကင်ဆန်ရောဂါဟာ ပိုးသတ်ဆေးတွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေတယ်လို့ ပညာရှင်တွေက အခိုင်အမာ ဆိုပါတယ်။
နယ်သာလန်နိုင်ငံက Rendert ဆိုတဲ့ လယ်သမားတစ်ဦးက ကျွန်တော်က သားအကြီးဆုံးဆိုတော့ လယ်ထဲမှာ နှစ်ပေါက်အောင် ပိုးသတ်ဆေးတွေ ဖျန်းခဲ့ရတယ်။ အခု ကျွန်တော် ခံစားနေရတဲ့ ပါကင်ဆန်ရောဂါက အဲဒီပိုးသတ်ဆေးတွေကြောင့်ပဲ လို့ ဖွင့်ဟပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ဒီအခြေအနေကို သတိထားမိတဲ့ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီနဲ့ အီတလီ နိုင်ငံတွေမှာဆိုရင် ပါကင်ဆန်ရောဂါကို လယ်သမားတွေမှာ အဖြစ်များတဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ရောဂါ အဖြစ်တောင် တရားဝင် သတ်မှတ်ပေးထားရပါတယ်။
PAN (အိန္ဒိယ) ရဲ့ တာဝန်ရှိသူ ဂျေရာကူးမား ကတော့ "ဒါဟာ လျစ်လျူရှုထားလို့ မရတော့တဲ့ ဧရာမ အကျပ်အတည်းကြီး တစ်ခု" လို့ သတိပေးလိုက်ပါတယ်။
အခုလေ့လာမှုဟာ တော်တော်လေး တိကျနေပြီ ဖြစ်ပေမဲ့ ကမ္ဘာတဝန်းက ပိုးသတ်ဆေး အဆိပ်သင့်မှု မှတ်တမ်းတွေက အများကြီး လိုအပ်နေပါသေးတယ်။
ဒါကြောင့် နိုင်ငံတိုင်းမှာ တိကျခိုင်မာတဲ့ စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင် စနစ်တွေ ထားရှိဖို့ လိုအပ်နေသလို၊ လယ်သမားတွေနဲ့ သူတို့မိသားစုတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် အန္တရာယ်များတဲ့ ပိုးသတ်ဆေးတွေကို အမြန်ဆုံး ဖယ်ရှားပြီး ပိုမိုဘေးကင်းတဲ့ အခြား ဇီဝနည်းပညာ ရွေးချယ်စရာတွေ ဖန်တီးပေးဖို့ ပညာရှင်တွေက အလေးအနက် တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
Ref:
The Guardian - Almost half of world’s farmers poisoned by pesticides every year, experts find
