06/06/2026
#बाल_कुमारी
जिन्कगो बिलोबा Gingo Biloba: एक अद्भुत जडीबुटी हो।
जिन्कगो बिलोबा संसारकै सबैभन्दा पुरानो रूख प्रजातिमध्ये एक हो। यो पृथ्वीमा २४ करोड वर्षभन्दा पहिलेदेखि अस्तित्वमा रहेकाले यसलाई "जीवित जीवाश्म" पनि भनिन्छ। मुख्य रूपमा पूर्वी एसियाको रैथाने यो वनस्पति अचेल यसको औषधीय गुणका कारण विश्वभर प्रसिद्ध छ।
जिन्कगो बिलोबा नेपालमा पाइन्छ। यद्यपि यो नेपालको रैथाने (मूल) वनस्पति भने होइन। नेपालमा यसलाई सजावट, वातावरण संरक्षण र औषधीय महत्त्वका लागि भित्र्याइएको हो।
काठमाडौँ र अन्य क्षेत्र: काठमाडौँको टुंडिखेल, नेपाल आर्मी प्याभिलियन तथा राष्ट्रपति भवन (शीतल निवास) को परिसरमा यो रूख सफलतापूर्वक रोपिएका छन् र हुर्किएका छन्।
भूगोल र हावापानी: नेपालको पहाडी तथा समशितोष्ण हावापानी (समुद्री सतहदेखि १,००० देखि ३,००० मिटरको उचाइ) यसको खेतीका लागि उपयुक्त मानिन्छ। नेपालका औषधि पसल (Pharmacy) र अनलाइन स्वास्थ्य स्टोरहरूमा जिन्कगो बिलोबाका क्याप्शुल, ट्याब्लेट र सप्लिमेन्टहरू सहजै किन्न पाइन्छ।
नेपाली वनस्पति विज्ञान र स्थानीय स्तरमा जिन्कगो बिलोबालाई 'बाल कुमारी' (Bal Kumari) वा 'बाल कुवारी' नामले चिनिन्छ। अंग्रेजीमा यसलाई 'मेडनहेयर ट्री' (Maidenhair Tree) भनिन्छ।
जिन्कगो बिलोबा परम्परागत चिनियाँ औषधि (TCM) को मुख्य अङ्ग भए पनि यसको अद्भुत गुणका कारण आधुनिक आयुर्वेदिक चिकित्सकहरूले पनि यसलाई स्विकारेका छन्। आयुर्वेदको दृष्टिकोणबाट यसको विश्लेषण निम्न अनुसार गरिन्छः
दोष संसोधन : यो वनस्पतिले शरीरमा वात (Vata) र कफ
(Kapha) दोषलाई शान्त पार्छ। यसको तातो प्रकृतिका कारण यसले मस्तिष्क र नसाका वात विकार (जस्तै स्मरणशक्ति कमजोर हुनु वा भ्रम हुनु) लाई सन्तुलनमा ल्याउँछ।
स्रोतस शोधन (Channel Cleansing): आयुर्वेदका अनुसार यसले शरीरका सूक्ष्म नसाहरूमा जमेको फोहोर (आम/Ama) लाई हटाएर रक्तसञ्चार सफा र तीव्र बनाउँछ।
मेध्य रसायन (Brain Tonic) को रूपमाः आयुर्वेदमा मस्तिष्कको क्षमता बढाउने जडीबुटीलाई 'मेध्य' भनिन्छ। जिन्कगो बिलोबालाई आयुर्वेदमा ब्राह्मी (Brahmi) र शंखपुष्पी जस्तै मानसिक स्पष्टता, एकाग्रता र स्मरणशक्ति बढाउने आधुनिक 'रसायन' को रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
यसको पातबाट निकालिने विशेष तत्त्वमा 'फ्लेभोनोइड्स' र 'टेरपेनोइड्स' जस्ता शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्टहरू पाइन्छन्, जसले स्वास्थ्यमा फाइदा पुऱ्याउँछन्ः
मस्तिष्कको कार्यक्षमता र स्मरणशक्तिमा सुधारः यसले मस्तिष्कमा रक्तसञ्चार र अक्सिजनको मात्रा बढाउँछ। यसले गर्दा पढ्ने विद्यार्थी वा उमेर ढल्केका मानिसहरूमा एकाग्रता बढ्छ र बिर्सिने रोग को लक्षण कम गर्न मद्दत पुग्छ।
रक्तसञ्चारमा सुधारः यसले रक्तनलीहरूलाई फराकिलो
बनाई शरीरका स-साना नसाहरूमा रगतको प्रवाह चुस्त राख्छ, जसले गर्दा हातगोडा चिसो हुने वा झमझमाउने समस्या कम हुन्छ।
तनाव र एन्जाइटी कम गर्ने: यसले शरीरमा तनाव पैदा गर्ने
कोर्टिसोल हर्मोनलाई नियन्त्रण गरी मनलाई शान्त राख्न र डिप्रेसनको लक्षण घटाउन मद्दत गर्छ।
आँखा र दृष्टि सुरक्षा: एन्टिअक्सिडेन्टले भरिपूर्ण भएकाले
यसले आँखाको रेटिनालाई क्षति हुनबाट जोगाउँछ र जलबिन्दु जस्ता समस्यामा फाइदा पुऱ्याउन सक्छ।
कान बज्ने समस्यामा राहतः कतिपय मानिसमा कानभित्र लगातार आवाज आउने वा सिट्टी बज्ने समस्या हुन्छ। रक्तसञ्चार सुधार गरेर यसले यो समस्यामा पनि केही राहत दिन्छ।
यस्का केही बिरुवा कृषिवन श्रोत केन्द्र, काभ्रे मा पाइन्छ।
@9851310070
जय कृषिवन 🙏🇳🇵💚
