02/06/2026
Si Feliciano Luces, na ginamit ng militar ng Pilipinas noong dekada ‘70 laban sa mga Moro separatist rebels sa Maguindanao at North at South Cotabato, ay mas kilala sa pangalang Kumander Toothpick. Sinasabing mayroon siyang kakaibang kakayahan na umiwas sa mga bala ng mga rebeldeng Moro tuwing may armadong labanan.
Sa kasamaang-palad, may ilang kasapi ng grupong etniko na Teduray — na itinuturing na makasaysayang kapatid ng mga Moro sa Mindanao — ang hindi sinasadyang napabilang sa grupong teroristang ILAGA. Ang ilan sa kanilang mga kababaihan ay nag-asawa ng mga settler, dahilan upang mawalan ng kakayahan ang tribo na pigilan ang nangyayaring kaguluhan.
Ang lider nila ay si Feliciano Luces o “Kumander Toothpick,” isang alagad ni Philippine Constabulary (PC) Captain Tronco, na noo’y nangangampanya bilang alkalde ng Upi laban kay Michael “Datu Puti” Sinsuat.
Ang umano’y maling paggamit ni Captain Tronco sa grupong ILAGA ay nagdulot ng pagkakawatak-watak sa dating maayos na samahan ng tatlong grupo ng mamamayan sa Upi. Dahil sa takot at kaguluhan, napilitan umano ang mga settler na Ilonggo at kanilang mga asawang Teduray na suportahan siya sa halalan.
Si Feliciano Luces ay kinikilalang isa sa mga pangunahing lider ng armadong grupong panrelihiyon na mas kilala bilang “Ilagas” o “mga daga.” Itinatag niya ang grupo sa Upi, South Cotabato noong 1967.
Si Kumander Toothpick, na tubong Antique, at si Leonarda Lacson mula Iloilo ang naging mukha ng kinatatakutang grupong kulto sa Mindanao. Samantala, ang mga tunay umanong nagtatag at nagpondo rito ay ilang alkalde ng mga munisipalidad na tinawag ang kanilang sarili bilang “Magnificent Seven.”
Si Kumander Toothpick, edad 41 noon, at ang kanyang mga tagasunod ay tumulong umano sa militar ng Pilipinas laban sa kilusang separatista ng Moro noong unang bahagi ng dekada ‘70. Binigyan sila ng mga armas, bala, at pagsasanay.
Naging kilala ang kanilang grupo sa malulupit na pag-atake laban sa kanilang mga itinuturing na kaaway. Sinasabing pinuputol nila ang tainga ng kanilang mga biktima at inilalagay ito sa kanilang pitaka, habang ang mga buto naman ay ginagawang palawit sa kuwintas.
Ipinanganak si Kumander Toothpick noong Enero 15, 1941 sa Antique at naging benepisyaryo ng Philippine Settlement Program. Namatay siya noong Disyembre 2, 1982 dahil sa karamdaman. Ang kanyang asawang si Norma ay namatay rin sa sakit makalipas ang eksaktong 22 taon.
Ayon sa aklat ni dating Pangulong Diosdado Macapagal na Democracy in the Philippines na inilathala ni Ruben J. Casipag sa Ontario noong 1976, sinabi niya tungkol sa kilusang ILAGA:
> “Ang pampulitika at makasariling paghawak sa suliraning Muslim noong panahon ng pamumuno ni Marcos ay umabot sa sukdulan nang pahintulutan at diumano’y armasan ng mga awtoridad ang ILAGA — isang armadong grupo ng mga Katolikong Pilipino na nagsagawa ng pagpatay sa mga Muslim. Ang mga ulat ng masaker sa magkabilang panig ay may katotohanan. Dahil nakita ng mga Muslim ang kamay ng gobyerno sa pagbuo at operasyon ng ILAGA, naniwala silang nais silang lipulin ng administrasyon. Ang paniniwalang ito ang lalo pang nagpaigting sa rebelyong Muslim.”
Matapos ang serye ng mga masaker laban sa mga Moro, sinasabing inimbitahan pa umano si Kumander Toothpick ni dating Pangulong Ferdinand Marcos Sr. sa Malacañang Palace, kung saan siya ay sinalubong ng red carpet bago muling ibinalik sa Upi gamit ang helicopter ng gobyerno.
