31/07/2026
🍇🍇JEDNA Z NAJSTARSZYCH ODMIAN WINOROŚLI W GORZOWIE?🍇🍇
👉brzmi sensacyjnie, ale na to wygląda. 😎I nie chodzi tutaj o bardzo stary krzew (choć znajdujemy w okolicach Gorzowa i takie, które mają ponad 200 lat), ale o jedną z najstarszych odmian świata winiarskiego, odmianę, która dała początek wielu innym, którymi się dzisiaj świat winiarski zachwyca. 🍷O jaką odmianę chodzi?
👉od razu pragniemy zaznaczyć, iż to są nasze analizy liścia i gron. Jeśli się pomylimy, to przynajmniej zostanie wiedza o tej odmianie, zawarta w tym poście 🙂
👉Pomogła też na pewno wizyta w zeszłą sobotę na Winnica JULO Szczecin, która ma w tej chwili największą prywatną kolekcję historycznych odmian winorośli. Mariusz oprowadził mnie (a pisze do Was Paweł Kurtyka 🙂 ) po swojej kolekcji, pokazując, między innymi, tę odmianę. Zawsze mnie interesowała, więc mogłem sobie dokładnie obejrzeć jej liście. Świeże doświadczenie z tą odmianą spowodowało, iż pierwszy typ w mojej głowie, jeszcze na miejscu, był właśnie taki, a nie inny. 🥂🍾
👉oprócz liści, bardzo podobne były też grona - choć jeszcze nie wybarwione, to widać było, że jest to późna odmiana (małe grona, dopiero dochodzące do fazy zielonego groszku). Nie ma mowy, by można było określić barwę odmiany, ale kształt i wielkość gron odpowiada naszemu bohaterowi. 💪
👉o jaką odmianę chodzi? HEUNISCH, prawdopodobnie WEISS. To matuzalem odmian winorośli, do spółki z weisser traminerem i kilkoma innymi dał początek bogactwu antycznych i średniowiecznych odmian winorośli, których świat wraz z filokserą odszedł do lamusa. Obecne poszukiwania starych odmian i badania genetyczne prowadzone praktycznie przez jedną placówkę w Niemczech, to próba choć w części przywrócenia bogactwa dawnych odmian winorośli.
👉HEUNISCH, mocno zakorzeniony w winiarstwie na północ od Alp, ze swoją odpornością na mrozy, od czasów antycznych dominował w wielu regionach winiarskich, choćby na Śląsku, gdzie w XIV wieku został wymieniony z nazwy (Huntsch), obok weisser traminera (ta spółka dominowała wtedy na śląskich winnicach).
👉nie znamy jego rodziców, za to znamy wiele odmian, gdzie on był jednym z rodziców, jak choćby riesling weiss, furmint, auxerrois, elbling weiss, blaufraenkisch, tauberschwarz, chardonnay blanc, gamay noir i wiele innych. Znacie wymienione odmiany? 😏
👉co ciekawe, źródła historyczne dotyczące uprawianych odmian na Nowej Marchii, nie wymieniają uprawy Heunischa, albo pojawia się on w nich pod swoją lokalną nazwą, a my nie wiemy, jaki szczep za nią stoi. 🧐
👉jeśli to on, to znaleźliśmy go wraz z jeszcze jedną, nieznaną odmianą, na opuszczonym budynku domku dróżnika na historycznym Santockim Przedmieściu, gdzie w średniowieczu, aż po początek XIX wieku, uprawiano winnice. W tej chwili szukamy informacji na temat daty wybudowania tego domu. Dlaczego to ważne? Bo pozwoli nam z grubsza wydatować wiek krzewu. Linia kolejowa Berlin - Królewiec, czyli Ostbahn, powstawała etapami, w Gorzowie pierwszy pociąg przejechał w 1857, więc w pobliżu tej daty można byłoby też datować wiek krzewów. To ważne, gdyż w tamtym okresie winnic już zapewne na terenie Przedmieścia Santockiego nie było, ale były domy porośnięte winoroślą, która już mogła pochodzić z historycznych winnic. A tu już jest prosty związek z pochodzeniem winorośli w naszej lokalizacji 🙂
👉Heunisch Weiss to nie jest odmiana, którą sadzono jako tzw. deserówkę. Jeśli się już pojawiała na ścianie, to musiała pochodzić z pobliskich winnic, dlatego też jest dla nas niezmiernie ciekawa, bo określa, co stricte w Gorzowie było uprawiane.
👉Heunisch nosiło kilka różnych odmian, zwykle spokrewnionych ze sobą. I tak oprócz "weiss", czyli białego, był jeszcze "rot", czyli czerwony, choć pod tą nazwą określano odmiany o różowych owocach. Był też "gelb", czyli żółty, a także "blau", czyli niebieski, oraz "schwarz", czyli czarny.
👉Heunisch schwarz w średniowieczu nazywany był Blauer Tokayer - pod tą nazwą pojawia się w źródłach traktujących o uprawianych w średniowieczu w Brandenburgii odmianach. Prawdopodobnie był też popularny w Zielonej Górze i Sulechowie XVIII wieku - z sulechowskiej szkółki trafił ok. 1771 roku na starokurowskie winnice jako jedna z odmian z pierwszego zestawu winorośli wybranych do uprawy na winnicy Franza von Brenckenhoffa - ten zestaw był w całości dobrany w jednej ze szkółek w Sulechowie. 🍷
👉nas w szczególności interesuje Heunisch Blau ze względu na podobieństwo jego liści do liści drugiej odmiany, jaką znaleźliśmy obok hipotetycznego Heunisch weiss. Ale to nie wszystko - Heunisch Blau powstał z krzyżówki nieznanej odmian z... Klebrothem, tak tym nowomarchijskim Klebrothem. 💪To tylko dodaje prawdziwości tej teorii. Jednak analizując liście, drugi krzew, choć mający niemalże identyczne liście z Heunisch Blau, nie ma prawie wcale włosków po wewnętrznej stronie liścia. Choć pokrycie włoskami/wełną nie determinuje jednoznacznie przynależności do danej odmiany (w lokalnych warunkach odmiany z typową dla siebie wełną po wewnętrznej stronie liścia mogą jej nie mieć), to jednak nie pozwala na dopasowanie jeden do jednego do Heunisch blau. 🧐
👉w galerii tego posta znajdziecie także same zdjęcia liści obu odmian, opiszemy także pod zdjęciami, co jest co. Dodatkowo wrzucimy zdjęcia z vivc.de tych odmian - sami oceńcie, czy są podobne 🙂 🍇🍇
