04/08/2026
LEKTURA NA DZIŚ :)
Barciak większy – motylica (Galleria mellonella)
Barciak większy, nazywany też motylicą woskową, to nocny motyl z rodziny omacnicowatych. Jest rozpowszechnionym szkodnikiem pasiek, magazynów z plastrami oraz osłabionych rodzin pszczelich. Największe szkody powoduje nie dorosły motyl, lecz jego larwa.
Jak wygląda?
Dorosły motyl: ma zwykle około 10–18 mm długości i 25–40 mm rozpiętości skrzydeł. Jest szarobrązowy, niepozorny, ze skrzydłami układającymi się dachówkowato wzdłuż ciała. Samice są na ogół większe od samców.
Jaja: bardzo małe, białawe lub kremowe. Samica składa je w szczelinach ula, przy ramkach albo w przechowywanych plastrach.
Larwa: początkowo drobna i jasna, później kremowobiała lub szarawa, z brązową głową. Dorasta do około 2–3 cm.
Poczwarka: znajduje się w mocnym, białawym kokonie, często umieszczonym w szczelinie albo zagłębieniu wygryzionym w drewnie ula.
Cykl życiowy
Rozwój obejmuje cztery stadia:
j**o,
larwa,
poczwarka,
dorosły motyl.
Samica może złożyć kilkaset jaj. Po kilku–kilkunastu dniach wylęgają się larwy. Ich rozwój trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, zależnie od temperatury i dostępności pokarmu. Najszybciej rozwijają się w ciepłych, ciemnych i słabo wentylowanych miejscach. W chłodzie rozwój wyraźnie zwalnia, a mróz niszczy większość stadiów.
Dorosłe motyle są aktywne głównie nocą. Żyją krótko, zazwyczaj kilkanaście dni, i koncentrują się przede wszystkim na rozmnażaniu. Samice nocą próbują dostać się do uli, unikając strażniczek.
Czym żywią się larwy?
Często mówi się, że barciak „zjada wosk”, ale to uproszczenie. Larwy najlepiej rozwijają się w starych, ciemnych plastrach, które oprócz wosku zawierają:
pozostałości oprzędów po larwach pszczół,
pyłek i pierzgę,
resztki miodu,
odchody i inne substancje organiczne.
Dlatego jasna, świeża węza jest mniej atrakcyjna niż wielokrotnie zaczerwione plastry.
Jakie szkody powoduje?
Larwy drążą w plastrach kręte korytarze i pozostawiają w nich jedwabistą przędzę oraz odchody. Skutkiem może być:
niszczenie komórek plastra;
uszkadzanie czerwiu pszczelego;
sklejanie plastrów gęstą pajęczyną;
zanieczyszczenie miodu i pierzgi;
osłabienie już słabej rodziny;
całkowite zniszczenie plastrów pozostawionych w magazynie;
wygryzanie zagłębień w drewnie, styropianie lub innych miękkich elementach ula podczas tworzenia kokonów.
Silna i zdrowa rodzina pszczela zazwyczaj sama usuwa jaja oraz młode larwy barciaka. Duża inwazja najczęściej wskazuje więc na osłabienie rodziny, jej bezmateczność, chorobę, zbyt obszerną przestrzeń ula albo niewłaściwe przechowywanie plastrów. Barciak jest zarówno szkodnikiem, jak i sygnałem problemów w pasiece.
Objawy obecności w ulu
Najbardziej charakterystyczne są:
pajęczynowate nitki i oprzędy na plastrach;
tunele przebiegające przez komórki;
ciemne, ziarniste odchody larw;
larwy ukrywające się między ramkami;
kokony w narożnikach ula i szczelinach drewna;
charakterystyczne rowki wygryzione pod kokon;
osypujące się, posklejane lub rozsypujące plastry.
Zapobieganie i zwalczanie
Najważniejsze jest utrzymywanie silnych, zdrowych rodzin oraz dostosowanie liczby ramek do liczebności pszczół. Należy także:
nie pozostawiać w ulu nadmiaru nieobsiadanych plastrów;
regularnie kontrolować magazynowane ramki;
usuwać mocno zniszczone plastry i stare pozostałości wosku;
utrzymywać czystość w pasiece i pracowni;
przechowywać plastry w chłodzie, przewiewie i świetle;
oddzielać ramki tak, aby powietrze mogło między nimi swobodnie krążyć;
okresowo wymrażać plastry, jeśli ich konstrukcja i sposób przechowywania na to pozwalają;
przy większym problemie stosować wyłącznie preparaty i metody dopuszczone do użycia przy produktach pszczelich.
Nie należy używać przypadkowych środków owadobójczych ani domowych chemikaliów. Ich pozostałości mogą przedostać się do wosku, miodu i innych produktów ula.
Znaczenie poza pszczelarstwem
Barciak większy ma również zastosowanie naukowe. Jego larwy, znane jako waxworms, są wykorzystywane jako organizmy modelowe w badaniach nad drobnoustrojami, odpornością i działaniem leków. Sprzedaje się je również jako pokarm dla zwierząt terraryjnych. Są bogate w tłuszcz, dlatego powinny stanowić raczej uzupełnienie niż podstawę ich diety.
Barciak większy nie jest groźny dla człowieka: nie gryzie, nie żądli i nie pasożytuje na ludziach. Jego znaczenie polega przede wszystkim na niszczeniu plastrów oraz pośrednim osłabianiu rodzin pszczelich.
