23/05/2026
Trước Tết trong nông dân đang lúc lúi cúi đào mấy củ bình tinh vô làm bột, cậu thợ khoan giếng hỏi anh đào củ này làm chi. Mình nói vô làm bột để Tết làm bánh thuẫn. Cậu thợ cười “Giờ ai ăn mấy cái này nữa anh”. Mình tự hỏi trong bụng, ủa là sao, mấy bột này mới là thứ đáng ăn chứ. Hông lẽ là bột mì Canada hả ta?
Thực ra nông dân không có vấn đề gì với các loại bột nhập khẩu nhưng giờ nhìn quanh làng xóm, những cây, những củ ngày xưa đang dần biến mất, phai mờ khỏi ký ức của những người từng sống nhờ nó và trắng tinh trong trí nhớ của lớp trẻ hơn.
Mình năm nay tròn 40 tuổi, được sinh ở cái thời mà tự nhiên xung quanh còn giàu có, suối nước còn trong, rừng là nơi kì bí, thời mà đồ ăn vặt chủ yếu là củ khoai, trái bắp, chuối khô hay mớ đậu bà ngoại Bảy rim mứt, bốc lấy bốc để mỗi khi tàn trường về. Đồ ăn hồi xưa mộc mạc mà nguyên vị, cây trái hồi xưa chẳng ai cố lai tạo để cho năng suất cao (mà yếu nhớt). Trong làng trong xóm thấy nhà nào có cây mít ngon thì xin hột về trồng, ai có giống bắp dẻo dẻo thơm thơm thì qua hỏi xin mấy trái đem tỉa trong vườn. Cũng nhờ nhà ai cũng trồng ít thì dăm bảy loại cây, nhiều thì mấy chục mà sinh ra gắn kết làng xóm. Nhà có giàn mướp hương ăn không hết thì đem cho hàng xóm lấy thảo, cây này mình có mà biết chú Ba chưa có thì cũng đem tặng, rồi sẵn xin mấy giống cây mà vườn mình chưa có. Cứ vậy mà tình làng nghĩa xóm thêm bền chặt, giao tiếp của con người với con người thời đó thật chất lượng.
Cuộc sống luôn đổi thay, những người đã từng đi qua cái thời khốn khó tươi đẹp đó lâu lâu lại thấy hoài niệm, thấy thời đại bây giờ sao vật chất đủ đầy, hiếm ai thiếu ăn mà ăn thấy không ngon như xưa, quan hệ giữa người với người thấy sao sao đó.
Gần đây nông dân được biết chú Tư Việt, người đang cố gắng gìn giữ và lan tỏa phương thức canh tác lúa mùa. Xưa nay cứ có gạo là nấu cơm rồi ăn thôi chứ mình không để ý lắm là cây lúa được trồng 3 tháng hay 6 tháng ra sao. Được nghe chú kể rồi đọc thêm về “văn hóa lúa mùa” của người dân Tây Nam Bộ, mới thấy chúng ta đang mất đi điều gì, có thể là chính chúng ta chăng?
Ở gần nơi mình ở hơn, mình có được kết nối với các anh chị em người đồng bào Churu, K’Ho, M Nông,…họ cũng đang gìn giữ một số giống bản địa từ năm này sang năm khác. Khi chúng mình thăm nhau cũng là dịp đem cho nhau mớ hạt giống từ các khu vườn. Nào là đậu bắp, mướp, dưa leo trái tròn tròn, bí đao trái bự chảng, bắp nếp…đặc điểm chung của chúng là dễ trồng, ít sâu bệnh. Những cậu chuyện giữa chúng mình cũng xoay quanh cây cỏ, đất đai, hạt giống…hiền hòa.
(vô việc) Cũng từ tâm nguyện mong muốn nối lại mạch nguồn, ngày 5 tháng 6 này tại Tánh Linh, câu lạc bộ Gìn giữ giống xưa kính mời cô chú, anh chị em đến tham gia chương trình “Nối mạch nguồn xưa”.
Chương trình sẽ có:
+ Trao đổi hạt giống (Seed Exchange): Mang hạt giống của bạn đến, và mang về những nguồn gen quý giá từ khắp mọi miền.
+ Tham quan thực địa: Bước vào hệ sinh thái đa dạng sinh học tại Vườn Bình An, khám phá mô hình vườn rau hữu cơ và tìm hiểu quy trình sản xuất ở Xưởng Rượu Gùi.
+ Gala Gắn kết: Không gian của âm nhạc, của tình tự cộng đồng và những câu chuyện "tự tiêu - tự sản" đầy cảm hứng.
Thông tin chi tiết về nội dung chương trình sẽ được chia sẽ dưới comment.
Thân mến!
