07/01/2024
Tổng hợp 16 phong tục ngày Tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam
Tết Nguyên Đán là một ngày lễ lớn của dân tộc Việt Nam ta, là dịp để mọi người ở phương xa cùng đoàn viên, sum họp sau một năm dài. Việt Nam là một nước đậm đà bản sắc dân tộc, vì thế mà phong tục Tết ở Việt Nam cũng rất phong phú.
Tìm hiểu về Tết cổ truyền
Nguồn gốc của Tết cổ truyền
Ở Việt Nam, Tết cổ truyền có nhiều tên gọi khác nhau như “Tết Nguyên Đán”, “Tết Âm lịch”, “Tết Ta” vì ngày Tết được tính theo lịch âm. Tết đánh dấu sự chuyển giao của năm cũ và năm mới. Tết cổ truyền Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ nền văn hóa Trung Quốc, nên nhiều người cho rằng Tết Việt có nguồn gốc từ đó. Dù chưa được làm rõ về nguồn gốc ra đời, nhưng Tết vẫn được tính là ngày lễ lớn nhất của đất nước và có nhiều phong tục văn hóa đặc sắc trong các quốc gia Châu Á có đón Tết Âm.
Cách tính thời gian của Tết cổ truyền
Tết Nguyên Đán của Việt Nam và một số quốc gia châu Á khác liền kề Việt Nam được tính theo Âm lịch. Vì tính chất âm lịch cứ 4 năm thì có 1 năm nhuận nên Tết Âm thường diễn ra trễ hơn so với Tết Dương từ 1 đến 2 tháng (thường rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2 Dương lịch) do chu kỳ hoạt động của Mặt trăng. Tết Nguyên Đán sẽ kéo dài 14 ngày, chia làm 2 giai đoạn: 7 ngày thuộc về năm cũ (khoảng 23 tháng Chạp đến Giao thừa) và 7 ngày thuộc về năm mới.
Ý nghĩa của ngày Tết Việt Nam
Tết là ngày lễ lớn của năm, là thời điểm con cháu sum họp đoàn viên. Tết tạo nên sự gắn kết giữa người với người, tạo ra những giá trị tinh thần và văn hóa tốt đẹp của người Việt.
Tết đến là nhắc nhớ về những mâm cỗ đầy món ăn ngon được chuẩn bị cẩn thận từ bố và mẹ; là nhớ những khay bánh mứt ngọt ngào để nhâm nhi, trò chuyện, tâm sự cùng với nhau; là giây phút hào hứng được mặc lên mình những bộ quần áo mới và đi chúc Tết họ hàng ông bà.
Tết đánh dấu sự giao thoa của đất trời, một năm mới với nhiều sự chuyển biến mới, cây cối đâm chồi nảy lộc, mùa màng bội thu.
Tết còn là dịp để ta thực hiện những việc ý nghĩa cho cộng đồng, tham gia những chuyến tình nguyện, tận tay trao món quà đến người khó khăn giúp họ đón Tết được đầy đủ hơn. Phải có Tết, ta mới biết trân quý thêm từng khoảnh khắc của cuộc sống, biết yêu thương gia đình và xã hội này hơn.
16 phong tục ngày Tết của người dân 3 miền Việt Nam
Dù khác biệt về khoảng cách địa lý nhưng văn hóa phong tục ngày Tết ở 3 miền Việt Nam vẫn không có quá nhiều sự khác biệt.
Đưa ông Công, ông Táo
Cúng ông Công, ông Táo là phong tục đã có từ rất lâu đời. Ông Công là thần giữ đất, còn ông Táo sẽ cai quản việc bếp núc trong gia đình. Theo truyền thuyết, cứ vào ngày 23 tháng Chạp, ông sẽ cưỡi cá chép về thiên đình báo cáo tình hình của nhân gian cho Ngọc Hoàng. Chính vì thế, cứ vào ngày này, mỗi gia đình sẽ chuẩn bị một mâm cỗ nhỏ (hoặc lớn) để tiễn ông Táo về trời. Ngoài mâm cỗ, có gia đình sẽ chuẩn bị thêm một chú cá chép nữa để phóng sinh, tiễn ông Công, ông Táo đi.
Tảo mộ tổ tiên
Tảo mộ hay chạp mã, là hành động dọn dẹp cỏ dại xung quanh các khu mộ, lau chùi quét dọn lại phần mộ của người thân trong những ngày giáp Tết. Sau khi đã dọn dẹp, sửa sang lại, mọi người trong gia đình sẽ tập trung lại để thắp hương, dâng hoa và ngồi xuống để tâm sự cùng nhau ngay tại đó. Tảo mộ là một cách thể hiện tấm lòng thành kính, biết ơn đến những người đã khuất và hy vọng được sự bảo vệ từ họ trong năm mới.
Dọn dẹp nhà cửa
“Nhà sạch thì mát, bát sạch thì ngon cơm”. Dọn dẹp nhà đón Tết là một việc mà mỗi gia đình cần phải làm trước khi ăn Tết chính thức. Việc tẩy rửa lau chùi những vật dụng lâu ngày bám bụi, vứt bỏ đi những món đồ cũ không còn sử dụng đến sẽ giúp nhà cửa gọn gàng để sẵn sàng đón năm mới thật hào hứng.
Phong tục ngày Tết gói bánh chưng, bánh tét
Gói bánh chưng, bánh tét ngày Tết là phong tục xuất hiện từ thời vua Hùng và còn lưu giữ mãi cho đến ngày nay. Những chiếc bánh chưng, bánh tét được gói cẩn thận bằng lá d**g (với người Bắc) hoặc lá chuối (theo người miền Nam) chứa đựng biết bao tâm huyết và câu chuyện của người làm bánh. Bánh chưng, bánh tét được dâng lên tổ tiên thể hiện lòng thành kính và biết ơn những giá trị văn hóa tốt đẹp mà ông bà đã để lại.
Trưng bày hoa ngày Tết
Trưng hoa ngày Tết với người Việt không chỉ trang trí cho nhà cửa thêm đẹp và màu sắc mà còn mang ý nghĩa cầu mong một năm mới vạn sự như ý, thành công, bình an và thịnh vượng. Có nhiều loại hoa khác nhau có thể được dùng để trưng như: hoa mai, đào, vạn thọ (tượng trưng cho tuổi thọ), đồng tiền (tượng trưng cho tài lộc),….
Dựng cây nêu
Nêu thực chất là một cây tre dài khoảng 6 mét, được dựng vào khoảng 23 tháng Chạp và hạ vào ngày mùng 7 Tết âm lịch hàng năm. Với người Việt, dựng nêu ngày Tết có ý nghĩa xua đuổi tà ma, quỷ dữ, không để quậy phá gia đình trong những ngày đầu năm mới. Dựng nêu ngày Tết còn là thể hiện niềm hy vọng của nhân dân về một năm mới mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu.
Cúng Tất niên
Cúng Tất niên là một trong những nghi lễ quan trọng trước Tết, thường được tổ chức vào ngày Giao thừa hoặc trước đó vài ngày. Cúng Tất niên để đánh dấu sự kết thúc của năm cũ và sẵn sàng đón thêm mùa xuân mới. Vào ngày này, sau khi gia chủ cúng và đọc văn tế Tất niên, cả gia đình sẽ cùng tụ tập lại với nhau ăn uống, dọn dẹp lại nhà cửa và chờ khoảnh khắc giao thừa đến.
Họp chợ Tết
Vào những ngày cận Tết, nhà nhà rủ nhau đi mua sắm Tết khiến các khu chợ trở nên nô nức, tấp nập. Họp chợ Tết là phiên chợ Tết được mở ra từ khoảng 25 – 29 hoặc 30 tháng Chạp. Chợ được mở ra để phục vụ nhu cầu sắm sửa, chuẩn bị cho Tết. Chợ Tết ở mỗi vùng miền sẽ có sự khác biệt, nhưng đây nhìn chung vẫn là hoạt động thú vị và là truyền thống tốt đẹp cho người dân ở mọi nơi từ đồng bằng cho tới rừng núi.
Trưng bày mâm ngũ quả
Mâm ngũ quả được tạo nên từ những loại trái cây quen thuộc đặt trên bàn thờ tổ tiên. 5 loại quả đặt trên mâm mang đủ màu sắc của ngũ hành dù khác nhau ở mỗi vùng miền và tôn giáo nhưng đều mang một ý nghĩa chung là hy vọng mang lại cho gia hộ một năm thuận lợi, đủ đầy, may mắn, phát tài và sung túc.
